ترجمه

پاتوق دانشجو

جزوات

boxweb
دکتر حمید ناظمان و گذری بر تاریخ عقاید اقتصادی

علم اقتصاد چگونه علم شد!

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۲۲:۲۶ ۱۳۹۳/۰۹/۲

اكنون بيش از دو دهه كه اقتصاد جهاني وضعيتي غير عادي دارد، و تورم همراه با ركود، اغلب كشورهاي صنعتي را رنج مي‌دهد. تقريباً همزمان با اين پديده رنج‌آور، علم اقتصاد نيز با نوعي بحران جدي مواجه شده است.

اشاره: متن زیر بر گرفته شده از مقاله ایست از دکتر حمید ناظمان که به صورت خلاصه تاریخ عقاید اقتصادی را شرح داده است.وی در این مقاله به نحوه شکل گیری علم اقتصاد به شکل امروزی آن نکاتی را مطرح می کنند که در کمتر کتابی دیده می شود.

***

افكار و عقايد اقتصادي هميشه با مفاهيم سياسي و ارزشي همراه بوده است. حدود يكصد سال پس از تدوين مباحث اقتصادي و سياسي توسط آدام اسميت اين علم با مساعي اقتصاددانان نئوكلاسيك, جامة نو به تن كرده و مي‌رفت تا بتدريج قيود ارزشي و اخلاقي را كنار گذارد و به صورت يك دانش تحققي و مستقل درآيد. ولي اين راه طولاني‌تر شده و حدود يكصد سال ديگر مي‌گذرد, و اينك در ربع آخر قرن بيستم هنوز هم معماي يك «علم اقتصاد تحققي» ناگشوده مي‌نمايد. اين مقاله بر آن است كه با مروري بر پيشينه تئوري اقتصاد و روش شناسي علمي آن نشان دهد كه اين دانش جوان اگر چه پيشرفت زيادي كرده و به يك «علم كامل» خيلي نزديك شده است ولي منازعات رايج در اين رشته هنوز هم بيش از آنكه از اختلافات روش شناختي ناشي شده باشند, ريشه در تفاوتهاي فلسفي و ارزشي دارند.

هدف يك اقتصاددان اين نيست كه پند و اندرز بدهد بلكه اينست كه بگويد چگونه مي‌توان ثروتمند شد. (ژان باتيت سه 1814)

هدف اين علم تحقيق در مورد قوانين توزيع كنندة محصول ميان طبقات مختلف است.  (ديويد ريكاردو 1820)

مقدمه

اكنون بيش از دو دهه كه اقتصاد جهاني وضعيتي غير عادي دارد، و تورم همراه با ركود، اغلب كشورهاي صنعتي را رنج مي‌دهد. تقريباً همزمان با اين پديده رنج‌آور، علم اقتصاد نيز با نوعي بحران جدي مواجه شده است.

پس از دهه‌هاي 50 و 60 ميلادي كه دوره رشد و شكوفايي اقتصادي در دنياي صنعتي ، و دوره اعتبار و عظمت علم اقتصاد بوده، اكنون در حدود بيست سال كه تئوري اقتصادي كلان، با نوعي تزلزل و بي اعتمادي در محافل دانشگاهي روبرو گرديده و سياستگذاري اقتصاد كلان ، ابزار تحليلي قاطعي ندارد.

در دوره بعد از جنگ جهاني دوم يك الگوي تحليلي (IS-IM) كه به صورت تز تركيبي “كينزي- نئوكلاسيك” طراحي شده بود (HICKS -1937) تا حد زيادي اقتصاد دانان كلان را به خود مشغول داشته و رضايت نسبتي اقتصاددانان كاربردي را فراهم آورده بود.

براساس اين تز تركيبي در عمل اقتصاددانان در كشورهاي مختلف الگوهاي كوچك و بزرگ اقتصاد سنجي كلان را طراحي كرده و با استفاده از ابزارهاي سياستگذاري پولي و مالي، پيش‌بيني‌هاي  نسبتاً دقيقي از عملكرد اقتصادي كشورهاي صنعتي ارائه مي‌دادند (EVANS-1967).

كشورهاي در حال توسعه نيز با اين گونه روشهاي تحقيق و سياستگذاري آشنا شده و سعي داشتند به مباني نظري قابل اعتمادي در برنامه ريزي و سياستگذاري اقتصادي متوسل شوند.

اگر چه در ميان اقتصاددانان دانشگاهي، مداخله طلبان افراطي از يك سو و محافظه كاران متعصب از سوي ديگر، با تز تركيبي ” هيكس” سرسازش نداشته و آنرا همانند فرزند نامشروعي تحقير مي‌كردند ، ولي از آنجا كه در عمل جايگزين بهتري ارائه نشده بود، اين گونه نارضايتي‌ها راه بجايي نمي‌برد.

از اواسط دهه 70 كه پديده تورم ركودي (STAGFLATION) شدت يافت, كارآيي الگوهاي اقتصاد سنجي كلان, كم‌كم مورد ترديد قرار گرفت. در اين زمان, اقتصاددانان محافظه كار فرصت را غنيمت شمرده و با شدت بي سابقه‌اي نظريات كينز و هر نوع تز تركيبي برخاسته از آن را به باد انتقاد گرفتند و سعي كردند تمام مشكلات اقتصادي دنياي صنعتي را, معلول سياستگذاريهاي فعالانه و مداخلات بي مورد دولت‌ها به حساب آورند.

تحليل‌گران بيطرف و اقتصاددانان ميانه‌رو به اين قبيل منازعات با نوعي خوش‌بيني علمي نگريسته و اميدوارند كه دير يا زود اين گونه سوء تفاهمهاي حرفه‌اي مرتفع گرديده و صلح و صفادر محافل دانشگاهي برقرار گردد. اما تحقيق در محتواي اين مباحثات و علل و انگيزه‌هاي آن مي‌تواند حاكي از اين واقعيت باشد كه جدال اقتصاددانان بر سر روش شناسي علمي تئوري‌ها و يا تكنيك تحليلي آنها نيست بلكه محتواي فلسفي و سياسي اين تئوريها است كه مورد منازعه واقع شده است.

با مروري بر تاريخ علم اقتصاد و روش شناسي آن مي‌توان نشان داد كه به لحاظ اهميت بنياني تئوريهاي اقتصادي در معيشت آدمي, نظريات مطروحه در اين علم همواره با منازعات فلسفي و سياسي بسيار جدي همراه بوده و از برخورد اين نظريات است كه مسير تحولات اقتصادي و سياسي جهان در طول تاريخ ترسيم گرديده است.

دانلود فایل pdf مقاله

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب