Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298
کارل پولانی می نویسد؛ سرانجام، بازار آزاد از هم می پاشد | مدرسه اقتصاد

Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298

ترجمه


Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298

پاتوق دانشجو


Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298

جزوات


Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298
boxweb
تاملی بر کتاب دگرگونی بزرگ: خاستگاه‌های سیاسی و اقتصادی روزگار ما

کارل پولانی می نویسد؛ سرانجام، بازار آزاد از هم می پاشد

منبع: ترجمان

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۲۳:۴۷ ۱۳۹۳/۰۸/۱۲

کتاب «دگرگونی بزرگ» اثر مشهور کارل پولانی در سال 1944 و همزمان با کتاب «راه رقیت» نوشتۀ فردریش‌هایک، انتشار یافت. همان‌قدر که «راه رقیت» برای طرفداران مکتب اقتصاد آزاد کتاب مهمی به شمار می‌رود، «دگرگونی بزرگ» هم برای مخالفان بازار آزاد کتاب مهمی است.

دگرگونی بزرگ: خاستگاه‌های سیاسی و اقتصادی روزگار ما؛ كارل پولاني، ترجمه: محمد مالجو، شیرازه، 526 صفحه

کتاب «دگرگونی بزرگ» اثر مشهور کارل پولانی در سال 1944 و همزمان با کتاب «راه رقیت» نوشتۀ فردریش‌هایک، انتشار یافت. همان‌قدر که «راه رقیت» برای طرفداران مکتب اقتصاد آزاد کتاب مهمی به شمار می‌رود، «دگرگونی بزرگ» هم برای مخالفان بازار آزاد کتاب مهمی است و در کنارِ کتاب «سرمایه» کارل مارکس، مشهورترین اثر در نقد اقتصاد سرمایه‌داری محسوب می‌شود. با این حال در ایران و حتی محافل آکادمیک ایران، کتابی ناشناخته است. دكتر محمد مالجو اين كتاب را پس از حدود هفتاد سال به فارسي برگردانده است و انتشارات شیرازه  آن را در 526 صفحه منتشر کرده است.

سرانجام، بازار آزاد از هم می پاشد

پولانی بر این عقیده بود که بازار آزاد به فروپاشی اجتماعی و سیاسی منجر خواهد شد. او که در سال 1886 در وین به دنیا آمد و در بوداپست بزرگ شد تا سال 1944 (زمان نگارش کتاب) شاهد حوادثی چون جنگ جهانی اول، انقلاب روسیه، انقلاب و ترور در موطن خود یعنی مجارستان، تورم شدید دهه 1920 در آلمان و اتریش، فروپاشی نظام بین‌المللی پولی پایه طلا، رکود بزرگ دهه 1930، رشد نازیسم، برنامه توسعه اقتصادی روزولت و جنگ جهانی دوم بود. سال‌هایی که می‌توان از آن به عنوان دوران ناآرامی‌های بی‌سابقه در جهان جدید یاد کرد.

تمدن قرن 19 از بین رفته است

کتاب با این ادعا که تمدن قرن نوزدهم از بین رفته است، آغاز می‌شود. در نظر پولانی، این تمدن در حال مرگ دارای چهار رکن اساسی بود: تعادل بین‌المللی قدرت‌ها، نظام پولی پایه طلا، دولت لیبرال و مکانیزم اقتصادی مبتنی ‌بر تنظیم خودجوش بازار. اما در سال 1944 به نظر می‌رسید تمام این ارکان از صحنه جهان رخت بسته باشند. او معتقد بود که در حقیقت سه رکن نخستین، از رکن چهارم مشتق می‌شوند. به عبارت دیگر او بازار خود تنظیم‌گر را بنیان حقیقی این تمدن می‌دانست. همان گونه که از عنوان کتاب «دگرگونی بزرگ» بر می‌آید، پولانی بر این رای بود که آن چه به فروپاشی تمدن قرن 19 منجر شد، چیزی جز عارضه بازار آزاد نبوده است؛ همان عارضه‌ای که بقیه نهادها را نیز مضمحل کرد و باعث فروپاشی تمدن قرن 19 شد. به‌زعم او هیتلر، موسولینی و استالین چیزی جز بچه هیولاهای بازار آزاد نبودند.

اما به نظر می‌رسد تاریخ با پیش‌بینی‌های پولانی سر سازگاری نداشته است، چنان که هم اینک بازار آزاد سرمایه‌داری به مثابه سیستمی پایدار و منعطف در بیشتر نقاط جهان، بالاخص کشورهای انگلیسی زبان، پذیرفته شده است. بازار آزاد هم‌اکنون سیاستی است که توسط نهادهای مهم جهانی از قبیل صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی پیگیری می‌شود و حتی قلمروهای پهناور جدیدی همچون چین، هند و اروپای شرقی را نیز تسخیر کرده است. موانع تجارت بین‌المللی به طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. نظام پولی پایه طلا از بین رفته، اما نظام نرخ شناور ارز که با نیروهای بازار تنظیم می‌شود جایگزین شده است. مدیریت پولی بهتری که امروزه اعمال می‌شود، از شدت ادوار تجاری کاسته است. حتی میان دشمنان سنتی اروپای غربی – آلمان و فرانسه – نیز صلح و مراوده برقرار شده است.

چرایی جنگ جهانی

دگرگوني بزرگ از  سه بخش تشكيل شده است. بخش‌هاي اول و سوم بر اوضاع و احوال بي‌واسطه‌اي تمركز مي‌كنند كه جنگ جهاني اول و ركود بزرگ و ظهور فاشيسم در اروپا و نيو ديل در ايالات متحده و اولين برنامه پنج ساله در اتحاد جماهير شوروي را پديد آورد. پولاني در اين بخش‌هاي آغازين و فرجامين معمايي را پيش مي‌كشد: چرا دوره ديرپاي صلح و مكنت نسبي در اروپا كه از سال 1815 تا 1914 طول كشيد جاي خود را ناگهان به جنگ جهاني داد كه پشت بند فروپاشي اقتصادي آمد؟ بخش دوم كه درواقع هسته اصلي كتاب است پاسخ پولاني براي همين معما را به دست مي‌دهد.

ریشه های صلح صد ساله

بخش اول كتاب در دو فصل به بررسي نظام بين المللي پرداخته است. فصل اول كتاب با عنوان «صلح صد ساله» تمدن سده نوزدهم را بررسي مي‌كند. سده نوزدهم پديده بي‌سابقه‌اي را در تاريخ تمدن غربي پديد آورد، يعني صلحي صد ساله از 1815 تا 1914. در اين فصل به اجمال اين صلح صد ساله و ريشه‌هاي آن مورد بررسي قرار گرفته است. فصل دوم كتاب به بررسي ويژگي‌ها و اتفاقات دهه بيست و دهه سي قرن بيستم مي‌پردازد. پولاني ويژگي برجسته دهه بيست را محافظه‌كاري و ويژگي دهه سي را انقلابي‌گري مي‌داند. شكست نظام پولي پايه طلا و جنگ جهاني از مهم‌ترين رويدادهاي اين دوران بودند كه در اين فصل مورد بررسي قرار گرفته‌اند.

كارخانه اهريمني و جامعه خودحمايتگر

پولاني در بخش دوم كتاب فراز و فرود اقتصاد بازار را مورد بررسي قرار داده است. بخش عمده و مطالب اصلي كتاب در اين بخش آمده است. او مطالب خود در اين بخش را در دو قسمت با عنوان «كارخانه اهريمني» و «جامعه خودحمايتگر» بيان كرده است.

قسمت اول شامل هشت فصل مي‌شود و در آن به موضوعاتي همچون جوامع و نظام هاي اقتصادي، تحول الگوي بازاري، بينوايي وآرمان‌شهر، اقتصاد سياسي و كشف جامعه پرداخته شده است. نام كارخانۀ اهريمني اشاره به عبارتي در شعر ويليام بليك دارد كه به معني كارخانه‌اي است كه مانند آسياب كه گندم‌ها را خرد مي‌كند انسان‌ها را خرد مي‌كند. پولاني در اين قسمت با بازگشت به انقلاب صنعتي در انگلستان طي اولين ساليان سده نوزدهم نحوه واكنش متفكران انگليسي به اختلافات ناشي از صنعتي شدن متقدم از رهگذر پروراندن نظريه ليبراليسم بازار را نشان مي‌دهد.

قسمت دوم فصل ويژگي خودحمايت‌گري و خودتنظيم‌گري بازار آزاد را بررسي مي‌كند. اين قسمت شامل هشت فصل مي‌شود و به موضوعات مهمي همچون انسان و طبيعت و سازماندهي توليد، تولد آيين ليبرال، منفعت طبقاتي و دگرگوني اجتماعي، رابطه بازار با انسان و طبيعت و سازماندهي توليد، خودتنظيم‌گري تضعيف‌شده و تنش‌هاي بنيان‌كن پرداخته شده است. پولاني استدلال مي‌كند كه ليبراليسم بازار واكنش اجتناب‌ناپذير به بار آورد: اقداماتي دسته جمعي براي حمايت جامعه از گزند بازار. اين اقدامات دال بر اين بود كه ليبراليسم بازار نمي‌تواند به شكلي كه مي‌خواست كار كند و نهادهايي كه بر اقتصاد جهاني تسلط داشتند تنش‌هاي فزاينده‌اي را هم در متن و هم در بين ملت‌ها ايجاد كردند.

بخش سوم كتاب با عنوان «دگرگونيِ در شرف تحقق» به بررسي تحول و تغييرات نظام بازار مي‌پردازد. مطالب اين بخش كتاب در سه فصل گردآوري شده است. اين فصول به بررسي دولت مردمي و اقتصاد بازار، تاريخ در تطابق با تغيير اجتماعي، آزادي در جامعه ييچيده مي‌پردازد.

خاتمه بخش مطالب كتاب يادداشت‌هايي پيرامون منابع كتاب است. پولاني يادداشت‌هايي دربارۀ منابع برخي از مطالب كتاب آورده است. مي‌توان يكي از محاسن كتاب را همين يادداشت‌ها دانست كه به تفهيم مطالب كتاب كمك مي‌كند.

مطالب مرتب:

پرونده کتابِ دگرگونی بزرگ

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب