Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298
داستان نردبان های بر انداخته شده! | مدرسه اقتصاد

Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298

ترجمه


Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298

پاتوق دانشجو


Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298

جزوات


Warning: Parameter 2 to __search_by_title_only() expected to be a reference, value given in /home/oldmadres/domains/old.madreseeqtesad.ir/public_html/wp-includes/class-wp-hook.php on line 298
boxweb
گذری بر کتاب نیکوکاران نابکار

داستان نردبان های بر انداخته شده!

مجتبی حسین پور/مدرسه اقتصاد

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۰:۲۰ ۱۳۹۳/۰۶/۲۶

این کتاب با نگاهی انتقادی بر این آموزه های نئولیبرالی، دیدگاه جدیدی به اقتصاد دانانی در کشورهای در حال توسعه با چشمان بسته این آموزه ها را پذیرا می شوند و با اجرای آنها مسیر توسعه اقتصادی شان را منحرف می کنند، می باشد.

اشاره: آنچه پیش رو دارید خلاصه ای کوتاه از کتاب382 صفحه ای نیکوکاران نابکار تالیف پروفسور ها جون چانگ استاد اقتصاد توسعه و رشد دانشگاه کمبریج.این کتاب چندی ایست توسط نشر آمه به قلم آقایان نبوی و شهابی ترجمه شده است.

کتاب «نیکوکاران نابکار» کتابی انتقادی درباره­ی رویکرد سیاستهای نولیبرالی در کشورهای در حال توسعه می باشد. این کتاب با دارا بودن نثری شیرین پروفسور هاجون چنگ، راهکارهایی را که کشورهای صنعتی بر مبنای سیاست های نولیبرالی برای پیشرفت کشورهای در حال توسعه پیشنهاد می کنند را به چالش کشیده و طی 9 فصل این پیشنهاد ها و نقد های وارد بر این راهکار ها را با ارائه ی شواهد تاریخی و آمارهای اقتصادی، بررسی می کند.

در این کتاب نویسنده کشور های پیشرفته لیبرال را نیکوکاران نابکار(یا بدکار) دانسته که بدون در نظر گرفتن شرایط سیاسی و فرهنگی کشورهای در حال توسعه، با ارائه بسته های یکسان سیاست های نولیبرالی مطبوع خود به این کشورها، روند توسعه آنها را خواسته یا ناخواسته به عقب می اندازند. فرایند تدریجی زیرکانه ای وجود دارد که طی آن تاریخ بازنگری می شود تا با تصویر خود ساخته کنونی مطابقت داشته باشد از نظر نویسنده نیکوکاران نابکار در روایتی ساختگی از جهانی سازی، پیشرفت کشورهای غربی و جهانی را به واسطه ­ی استفاده از سیاست های نولیبرالی و اقتصاد آزاد می دانند و با ایجاد فضای تبلیغی هماهنگ، کشورهایی که به این آموزه­ها اعتقادی ندارند را کشورهای ضد پیشرفت می دانند.

طبق این روایت کشورهای غربی به تدریج در یک کشمکش بین انتخاب سیاست­های حمایتی و سیاست های بازار آزاد، دومی را بر گزیده­ اند. در ضمن آنها با ایجاد پیمانهایی مثل گات و ایجاد نهادهایی مثل بانک مرکزی و صندوق بین المللی پول باعث پیشرفت دنیا در عرصه ­های تجارت خارجی، سرمایه گذاری خارجی، حقوق مالکیت و غیره شده ­اند. نویسنده، این بیان تاریخی از جهانی شدن را نادرست می­ خواند و بیان می کند که تمام کشور هایی که پیشرفته شده اند تا همین ده ه­های پیش سیاست­ هایی را استفاده می­کردند که با نص صریح سیاست هایی نولیبرالی هم خوانی نداشت و در حال حاضر آن سیاست­ها را برای دیگران تابو و غیر کارا می دانند.

10006V0010006 (1)

حمایت گسترده دولتی از صنایع نوزاد در بریتانیا و آمریکا، وجود تعرفه های بالا بر واردات، اعطای یارانه بر تولید کنندگان و سایر اشکال حمایت دولتی در این کشورها بسیار رایج بود. از نظر نویسنده یکی از عوامل موفقیت این کشورها استفاده از همین شیوه ها بوده است. آنها این آموزه ها را از طریق ایجاد مثلث نامقدس بانک جهانی، صندوق بین المللی پول سازمان تجارت جهانی به کشور­های دیگر تحمیل می کنند. نیکوکاران نابکار با دارا بودن 60 درصد از سهام بانک جهانی و صندوق بین المللی پول نقش بسیار تعیین کنندهای در تعیین سیاست های این دو نهاد بر عهده دارد. بانک جهانی و صندوق بین المللی پول برای اعطای وام شروطی را برقرار کرده اند که فرای وظیفه این نهاد ها بوده، از قبیل: ایجاد دموکراسی، تمرکز زدایی، استقلال بانک مرکزی، نحوه اداره بنگاه های اقتصادی و هر چیزی که بر عملکرد اقتصادی تاثیر می گذارد.

یکی از سیاست هایی که نیکوکاران نابکار به کشور های در حال توسعه پیشنهاد می دهند، فراهم کردن شرایط تجارت آزاد می باشد. مهر تاییدشان در این مورد هم نظریه مزیت مطلق آدام اسمیت و مزیت نسبی ریکاردو می باشد. نویسنده در این مورد اذعان می کند که نظریه ریکاردو نظریه ای درست می باشد اما برای کشوری که به سطح موجود فناوری اش بسنده کند و بپذیرد که نمی تواند از آن فراتر رود. در این شرایط به نفع آن کشور است که در چیز هایی تخصص یابد که در تولیدشان مزیت نسبی دارد. این برای کشورهایی  است که شرایط موجود را می پذیرند، نه کشورهایی که می­خواهند تغییر کنند.

آمریکا تا 1930 یکی از حمایت گرترین کشورها بود. کشوری که حالا این نوع حمایت را باعث عقب ماندگی کشورها می داند و آن رامغایر اصول نولیبرالی می داند. نیکوکاران اقتصادی زمانی تا پیش از این که ثروتمند شوند چندان به سیاست­های تجارت آزاد عمل نمی کردند. آنها معتقدند که باید کشورها تا می توانند در معرض رقابت آزاد قرار گیرند تا برای حفظ بقای خود انگیزه داشته باشند. آنها معتقدند که حمایت از تولید باعث تن آسایی و عقب ماندگی می شود. حمایت گرایی دولت تضمین کننده توسعه نیست ، اما توسعه در غیاب حمایت گرایی دولت بسیار مشکل است. از نظر اسمیت حمایت دولتی از صنایعی که در سطح بین المللی از توانایی رقابت برخوردار شده اند کمتر ضرورت دارد و حتی مخرب است. پس جای تعجب ندارد که در حال حاضر نسخه­ ی نولیبرالی عدم حمایت از صنایع تولیدی در کشور­های پیشرفته که در سطح بین المللی از توانایی رقابت برخوردارند، کارساز باشد، اما برای صنایع نوزاد کشورهای در حال توسعه، این نسخه که شامل آزاد سازی تجارت و عدم حمایت از آنها می باشد آیا باعث نابودی این صنایع و عدم پیشرفت تولیدشان نمی شود؟ فشار به کشور ها برای عضویت در سازمان تجارت جهانی که اجرا کننده­ی این سیاست می باشد در این شرایط نابرابر اقتصادی نتیجه ای جز کاهش سرعت توسعه اقتصادی نخواهد داشت.

آزاد سازی بازار سرمایه

 نسخه نولیبرالی دیگر این نیکوکاران نابکار گشودن بازار های سرمایه یر این کشور ها می باشد. سرمایه خارجی یک منبع اضافه سرمایه است که به توازن خارجی، مبنایی برای افزایش بهره وری، اشتغال بیشتر، رقابت تولید بخردانه، انتقال فناوری و منبعی برای کارایی های مدیریتی می شود . مشکل آن است که ممکن است شرکت وارد شده از کارخانه قبلی ضعیف­تر عمل کند، از ضعف مالیاتی آن کشور سوء استفاده کند و یا فقط مونتاژ خود را در آن شرکت انجام دهد و سایر فناوری های خود را در آن کشور بکار نگیرد. مهمتر اینکه ورود سرمایه گذار خارجی قدرتمند می تواند باعث نابودی قدرت تولید داخلی شود و بنگاه های آتی که می توانست ایجاد شود را نابود کند. اکثر کشور های ثروتمند امروزی زمانی که دریافت کننده سرمایه گذاری مستقیم خارجی بودند به ضابطه ­مند کردن آن پرداخته ­اند. و این چیزی است که در حال حاضر نیکوکاران اقتصادی نمی خواهند. آنها می گویند در جهان بی مرز و با گسترش ارتباطات، دیگر بنگاه ها به کشور زادگاهشان وابسته نیستند در نتیجه دیگر زمینه­ای برای ایجاد ضوابط علیه بنگاه های خارجی وجود ندارد. این در حالی است که در این حالت رابطه علت و معلول اشتباه بکار رفته یعنی آزادسازی ضوابط سرمایه گذاری خارجی باعث ورود سرمایه بیشتر به کشور نخواهد شد بلکه سرمایه­ گذاری در پی رشد اقتصادی می­آید. در بیشتر کشورهای در حال شرایط برای سرمایه گذاری فراهم نیست (مثل امنیت، قانون درست و……) در این حالت آزادی بازار سرمایه کمکی به ورود سرمایه نمی کند و باعث خروج سرمایه می شود.

خصوصی سازی بنگاه های دولتی

خصوصی سازی بنگاه­های دولتی یکی از محور های اصلی برنامه کار نولیبرالی است که نیکوکاران نابکار در ربع سده ­ی گذشته بر بیشتر کشور­های در حال توسعه تحمیل کرده اند.از نظر آنها وابسته نبودن انگیزه­ی مدیران دولتی به سود، باعث عدم توجه کافی بنگاه دولتی به تولید کارا و جلوگیری از کارایی بهتر و پیشرفت آن می شود. همچنین  از نظر آنها فساد همیشه یک تولید جنبی بنگاه های دولتی می باشد. اما نویسنده با بررسی شواهد نشان می­دهد که بسیاری از بنگاه های موفق امروزی مثل رنو و آلکاتل فرانسه،  امبرائر برزیل نمونه­هایی از شرکت های دولتی هستند که در مقیاس جهانی مطرح شده­اند. هم اکنون شرکت هواپیمایی سنگاپور یک شرکت دولتی است که بسیار موفق عمل می کند. تاریخ نشان داده که در مراحل اولیه توسعه کشور که بازارهای سرمایه توسعه نیافته­ اند و محافظه ­کاریشان بیشتر است، نارسایی بازار سرمایه بارزتر است در نتیجه گزینه سرمایه ­گذاری دولتی در پروژه های دراز مدت باصرفه­تر عمل می کند. وقتی نسخه نولیبرالی خصوصی­سازی توسط این دولت ها ارائه می شود، دولت­ها زیر این فشارها مجبور به خصوصی سازی صنایع خود بدون توجه به عواقب این کار کردند. فساد ناشی از خصوصی سازی که باعث می شود بنگاه جدید ناکارا­تر از حالت اولیه خود شوند.

قانون حق پروانه وکپی رایت

حمایت از تولید و نوآوری به وسیله قانون کپی رایت و حق اختراع از دیگر نسخه های این نیکوکاران نابکار به کشورهای دیگر است. اگر چه این کشورها تا پیش از پیشرفته شدن خود اعتقادی به این قانون نداشتند و در عمده موارد آن را نقص می کردند. این که چه اختراعی باید از حمایت برخوردار باشد و مدت این حمایت چقدر باشد از مواردی است که مرز سستی دارد. به این ترتیب که این قوانین به دلیل ماهیت شان ایجاد انحصار می کنند، و ممکن است  هزینه های ناشی از انحصار آن بر منافع حاصل از دانش ایجاد شده بچربد. پس ایجاد تعادل در این زمینه بسیار مهم است چون ایجاد قوانین مطلق ایجاد پروانه و کپی رایت می تواند به ضرر کشور های در حال توسعه تمام شود و آنها را از رسیدن به اطلاعات آزاد محروم کند. در حالی که 97 درصد از همه پروانه ها و اکثریت گسترده ای از کپی رایت ها و نشانه های اقتصادی در اختیار کشورهای ثروتمند قرار دارد، تقویت حقوق مالکان معنوی به این معناست که دسترسی به دانش برای کشور های در حال توسعه پر هزینه شده است.

کاهش تورم

فشار نولیبرال ها به کاهش تورم در کشورهای در حال توسعه از دیگر مواردی است که مورد انتقاد نویسنده قرار گرفته است. از نظر او بین اذعان به طبیعت مخرب تورم لجام گسیخته و این ادعا که هرچه نرخ تورم کمتر باشد بهتر است یک تفاوت منطقی فاحشی وجود دارد. دامنه ی تورم در بین کشور های مختلف متفاوت است و این ادعای نولیبرال ها که نرخ تورم باید در دامنه 1تا3 درصد باشد برای بسیاری از کشور ها بهینه نیست. تورم کشورهای در حال توسعه بیشتر به علت تورم مبتنی بر تقاضا است و سیاسی هایی که به کاهش این نوع تورم می انجامد با کاهش فرصت­های شغلی و سطح دستمزد ها و کاهش تولید، باعث جلوگیری از روند رو به رشد این کشورها می شود. با مشاهده شواهد تاریخی بسیاری از کشور ها در دوره ­ی رشد خود دارای تورم هم بوده اند که این نشان می دهد که تورم با رونق ناسازگار نیست.

فساد اقتصادی و فرهنگ

نیکو کاران نابکار برای توجیه شکست سیاست های نئولیبرالی خود در دو دهه اخیر مرتبا به وجود فساد و وجود فرهنگ های ضد توسعه مثل تنبلی در کشور های در حال توسعه  متوسل می شوند. این در حالی است که فساد جزء لاینفک کشورهای پییشرفته بوده و آنها تا دهه های پیش به فساد آلوده بوده اند (اسقراض از وجوه دولتی برای مصارف شخصی، تقسیم غنائم بین طرفداران حزب حاکم، تقلب در فرایند انتخابات رشوه های گسترده در آن زمانها بین این کشورها امری رایج بوده). نویسنده مدعی است که فساد ضرورتا باعث کاهش کارایی اقتصادی نمی شود. او کشور اندونزی را مثال می­زند که علارغم فساد گسترده رشد خوبی داشته است. نیکوکاران نابکار مدعی هستند که راه­حل جلوگیری از فساد ایجاد دموکراسی می­باشد که با تقویت بازار آزاد و تمرکز زدایی باعث تقویت توسعه اقتصادی می شود. اما این مورد در شرایطی توصیه می شود که با عدم دارا بودن دموکراسی بسیار پیشرفت کرده­اند. کره، چین، شوروی سابق کشورهایی هستند که با وجود نداشتن نظام دموکرات ولی از نظر اقتصای رشد بالای داشتند و در حال حاضر چین یکی از اقتصادهای برتر جهان محسوب می شود. اگر دموکراسی باعث ارتقای توسعه اقتصادی شود برخلاف استدلال نیکوکاران نابکار این ارتقا معمولا از طریق مجرا های دیگری جز بازار آزاد خواهد بود.

  در مورد مسائل فرهنگی هم نیکوکاران نابکار با معرفی فرهنگ خود به عنوان فرهنگ درست، عدم اجرای این فرهنگ ها در کشور های در حال توسعه را یکی از عوامل ضد توسعه می دانند. مثلا طبق خوانش آنها از فرهنگ اسلامی، این دین با محدود کردن زنان به عنوان نیمی از استعداد جمعیتی و بی سواد نگه داشتن آنها و در نتیجه عدم تربیت فرزندان درست توسط این مادران،  ترویج کناره گیری از دنیا و در نتیجه جلوگیری از انباشت ثروت،  باعث ایجاد موانع در توسعه اقتصادی می شود. اگر چه این مورد در برخی کشور های اسلامی رعایت می شود ولی خوانش دیگری که از این دین وجود دارد این است که این دین با در اختیار داشتن شیوه های مترقی انعقاد قرار داد ، مجاز بودن تجارت و کسب و کار، توجه شدید به علم تمام مواد ضروری برای توسعه را در اختیار دارد .

Stop-Neoliberalismحال همه چیز بستگی به این دارد که مردم تحت تاثیر این فرهنگ با مواد خام موجود در فرهنگ خود چه بکنند. طبق نوشته های تاریخی اروپایی ها در صده­ی گذشته مردم ژاپن و کره عموما مردمی تنبل وآسانگیر( برخلاف دیدگاه های موجود) معرفی شده اند. خیلی از عادات میراث ملی را که ظاهرا تغییر ناپذیرند می توان با تغییر در شرایط اقتصادی، به صورت شتابان دگرگون کرد، و در عرصه عمل نیز اینچنین بوده که فرهنگ با توسعه اقتصادی تغییر کرده(مثل ژاپن و آلمان). ملت ها به دلیل توسعه اقتصادی و ایجاد شرایط جدید منظبط ­تر و پر کارتر می شوند و نه برعکس. البته چون تاریخ را فاتحان می نویسند در این مورد کاستی­هایی هم صورت می گیرد. مثلا یکی از دلایلی که در زمان­های گذشته از توسعه نیافتگی کشور های کره، تایوان وسنگاپور نام برده می شد وجود فر هنگ کنفسیوسی در بین مردمان این سرزمین ها عنوان می شد ولی حال که این کشور ها پیشرفته شده اند همین فرهنگ عامل موفقیت این کشور ها عنوان می شود.

تمام مواردگفته شده از نسخه هایی است که این کشور های پیشرفته ­ی نولیبرال به کشور های دیگر توصیه می کنند ( هرچند خود در دوران توسعه ی خود آن راانجام نداده اند). این کتاب با نگاهی انتقادی بر این آموزه ها، دیدگاه جدیدی به اقتصاد دانانی در کشورهای در حال توسعه با چشمان بسته این آموزه ها را پذیرا می شوند و با اجرای آنها مسیر توسعه اقتصادی شان را منحرف می کنند، می باشد. 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب