بررسی علل ناکامی تحریم‌ها بر علیه ایران(بخش دوم) | مدرسه اقتصاد

ترجمه

پاتوق دانشجو

جزوات

boxweb
مروری بر یک پایان نامه در دانشگاه نیویورک امریکا

بررسی علل ناکامی تحریم‌ها بر علیه ایران(بخش دوم)

گروه ترجمه سایت مدرسه اقتصاد

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۸:۲۶ ۱۳۹۳/۰۴/۱۴

این مقاله نشان داد که بر مبنای تعریف گری هافبر از تحریم موفق، این سلسله تحریم‌ها بر علیه ایران موفق نبوده است زیرا نتوانسته‌ سیاست‌های ایران را تغییر دهد. یکی از دلایل این شکست، بزرگ‌نمایی تحلیل‌گران امریکایی در هزینه‌های تحمیل شده به ایران بود.

مقاله‌‌ی حاضر،بخش دوم مقاله‌ی استخراج شده از پایان نامه‌ ی مایکل لاوی است.وی فارغ التحصیل اقتصاد از مدرسه اقتصاد لئونارد استرن دانشگاه نیویورک ایالات متحده امریکا است. او کرسی تدریس اقتصاد در دانشگاه نیویورک را نیز در اختیار دارد و همزمان به عنوان تحلیل‌گر مسائل مالی، بانکی و سرمایه‌گذاری با نهاد و موسسات مختلف امریکایی همکاری دارد. واضح است که اهداف و ادبیات نگارنده پایان نامه، در جهت حفظ منافع ملی امریکا تدوین شده است. با این حال نگارنده، تحت هدایت اساتید راهنما و مشاور خود، با نگاهی علمی و تقریبا منصفانه، اثبات می‌کند که دوران بهره‌گیری از ابزار تحریم به پایان رسیده است، به ویژه زمانی که کشور هدف، کشوری غنی و قدرتمند مانند ایران باشد. این مقاله، همچنین از جنبه آشنایی با ادبیات اقتصاد تحریم مقاله‌ای جذاب به شمار می‌آید.اساتید راهنما و مشاور این پایان نامه به ترتیب،دکتر مارتی سابرهمانیام، دکترجوزف فاندی هستند.این پایان نامه در سال ۲۰۱۱، دفاع شده است.

لازم به ذکر است این مقاله که در دو بخش برای خوانندگان گرامی تقدیم خواهد شد،توسط حامد سعیدی صابر برای پایگاه مدرسه اقتصاد ترجمه گردیده است.

دلایل شکست تحریم‌ها

نگارندگان کتاب «مروری دوباره بر تحریم‌های اقتصادی» معتقدند دلایل مختلفی وجود دارند که باعث می‌شوند تحریم‌ها غالبا ناکارآمد باشند.

نخست؛ تحریم‌ها به ندرت می‌توانند به اهداف و سیاست‌گذاری‌های تعیین شده، به ویژه در مواردی که کشورهای هدف، برانجام کاری پافشاری دارند دست‌ یابند زیرا در بسیاری از موارد هزینه‌ی تبعیت کشورها از فشارهای بیرونی و عقب نشینی از مواضع و اقدامات انجام شده برای کشورهای مورد تحریم، بیش‌ از اثرات منفی و هزینه‌های ناشی از خود تحریم است.

دوم؛ بسیاری از تحریم‌ها اصولا بدون اهداف شفاف و جدی وضع می‌شوند و صرفا جنبه‌های سیاسی، لفاظی و تبلیغاتی دارند، بنابراین روشن است این گونه تحریم‌ها، هیچ گونه کارآیی عملیاتی نخواهند داشت.

سوم؛ معمولا اهداف تحریم با اهداف عالی کشورهای مورد تحریم، متضاد است. این تضاد، اراده‌ی ملت‌ها را برای پیگیری اهداف خویش بیشتر می‌سازد.

نگارندگان کتاب «مروری دوباره بر تحریم‌های اقتصادی» بر مبنای سه دلیل فوق و یافته‌های پژوهشی خویش معتقدند تحریم‌ها بر علیه ایران، به وضوح، با شکست مواجه شده است زیرا تحریم‌ها نتوانسته است تاثیری بر عملکرد دولت انقلابی ایران در زمینه‌ی تغییر برنامه‌ی هسته‌ای داشته باشد.

 تحلیل اقتصادی کلاسیک از تحریم‌ها

تحریم‌ها عموما برای اعمال تنبیهات اقتصادی بر علیه کشورهای هدف مورد استفاده قرار می‌گیرند تا بتوانند کشورهای مورد تحریم را وادار به تغییر برخی سیاست‌های خویش سازند. هزینه‌های تحمیل شده بر کشورها باید به اندازه‌ی کافی سنگین باشد تا بتوانند کشور هدف را به این تغییر متقاعد سازد، در غیر این صورت تحریم‌ها شکست خواهند خورد. به عبارت دیگر تنبیهات یا هزینه‌های اقتصادی (واقعی یا تهدید) میزان موفقیت تحریم‌ها را تعیین می‌کنند. اقتصاددانان در این زمینه، ادبیات گسترده‌ای را پرورش داده‌ و مدل‌های نظری و کاربردی فراوانی را بسط داده‌اند که از طریق آنها می‌توان هزینه‌های یک تحریم را تحلیل کرده و اقدام متقابل کشور تحریم‌شده را پیش‌بینی نمود. گری هافبر و همکارانش، بهره‌گیری از مدل‌های ساده را کارآتر از مدل‌های پیچیده می‌دانند.

تحلیل‌گران این کتاب، برای اندازه‌گیری هزینه‌های ناشی از تحریم‌ها، ضربه‌های وارد شده بر بازارها، میزان عرضه‌ کالاها و تحولات بخش مالی کشور مورد تحریم را در قالب آمار سالیانه بر مبنای دلار آمریکا محاسبه می‌نمایند. برای اندازه‌گیری میزان «رفاه از دست‌رفته»‌ جامعه‌ی تحریم شده نیز شاخصی تحت عنوان «ضریب تاثیر تحریم‌ها»تعریف می‌شود که برای هر برنامه‌ی تحریمی متفاوت است، زیرا برخی کشورها به دلیل تفاوت در میزان دسترسی به بازارها یا کالاهای جایگزین، بیش از دیگر کشورها از تحریم تاثیر می‌پذیرند.

 تحلیل کمّی اثرات تحریم‌ها بر ایران

با نگاهی به نمودار شماره 1 در می‌یابیم که ایران تنها عضو اوپک است که میزان تولید نفت آن در سال 2009 کمتر از سال 1979 است. شاید همین آمار کافی باشد تا شدت تحریم‌های 30 ساله‌ی آمریکا بر علیه ایران را دریابیم. اما این آمار گویای مطلب دیگری هم هست و آن اینکه ایران در طی این سه دهه بیش از پیش به دنبال سیاست‌های خود اتکایی و استقلال طلبی بوده است. جالب است بدانیم کشوری نظیر عربستان سعودی در دوره‌ی 1979 تا 2009 بیش از 2/7 درصد افزایش تولید داشته است این در حالی است که میانگین تولید روزانه ایران در طی این مدت بیش از 5/20 درصد کاهش داشته است.

111

نمودار  شماره 1- ظرفیت تولید نفت خام در کشورهای عضو اوپک

البته ایران هم در طی این سه دهه آرام ننشسته است و شرکت‌های نفتی بین‌المللی متعددی را برای مشارکت در پروژه‌ها‌ی اکتشاف و توسعه خود به کار گرفته است. بیشتر قراردادهای ایران با این شرکت‌ها در قالب بیع متقابل و با هدف اکتشاف منابع جدید و توسعه منابع موجود پذیرفته است. از آنجا که مالکیت بیگانگان بر منابع نفتی، به لحاظ حقوقی در ایران ممنوع است، منافع شرکا و سرمایه‌گذارانی که درایران فعالیت می‌کنند به صورت درصدی از منافع تولید و صدور نفت در خلال یک دوره‌ی معین پرداخت می‌گردد. این نحوه‌ی قرارداد این انگیزه را به سرمایه‌گذاران می‌دهد تا تاسیسات، ماشین‌آلات و فن‌آوری‌های خود را در ایران مستقر سازند تا با تولید نفت بیشتر، منافع بیشتری را عاید خود سازند. علیرغم این تلاش‌ها، باید گفت ایران به دلایل کارشکنی‌های سیاسی، توفیق چندانی در جلب مشارکت شرکت‌های بزرگ نفتی به ویژه شرکت‌های امریکایی و اروپایی نداشته است.

ایران در سال 1978 بیش از پنج میلیون بشکه تولید نفت داشت اما این میزان به دلایل ذیل رو به کاهش گذارده است:

1- کاهش طبیعی بازدهی چاه‌های نفت

2- فقدان سرمایه‌گذاری خارجی لازم در بخش نفت

3- جنگ طولانی مدت ایران با عراق

4- اثرات تحریم‌‌ها

ایران برای افزایش تولید خود نیاز به سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیربنایی و نیز اقدامات فنی  برای افزایش بازده میادین خود نظیر تزریق گاز به چاه‌های نفتی دارد. نکته مهم دیگر در مورد ایران آن است که این کشور دارای دومین ذخایر بزرگ گاز طبیعی در جهان است. این کشور، با بیش از 940 تریلیون فوت مکعب ذخایر کشف شده پس از روسیه، غنی‌ترین ذخایر گاز جهان را در اختیار دارد که این موضوع علاوه بر افزایش اهمیت ایران در معادلات سیاسی و اقتصادی جهان، ضرورت سرمایه‌گذاری هر چه بیشتر در این کشور در جهت تامین امنیت جهانی انرژی را نمایان می‌سازد.

نتایج بررسی‌های تحلیل‌گران وال‌استریت بیانگر آن است که تحریم‌های اخیر باعث کاهش 50 تا 60 میلیارد دلاری سرمایه‌گذاری در بخش انرژی ایران گردیده است. بنابراین کاهش درآمد نفتی ایران امری طبیعی و پیش‌بینی شده بود.

اثرات تحریم‌ بر اقتصاد ایران

در پی تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌االمللی، ایران تصمیم گرفت تا سرمایه‌گذاری و اجرای پروژه‌های نفتی خویش را به سرمایه‌گذاران و پیمانکاران داخلی بسپارد. در این میان، نهادهای وابسته به سپاه پاسداران گوی سبقت را از دیگران ربوده‌اند.

آمارها نشان می‌دهد ایران در توسعه ظرفیت پالایشگاهی خود برمبنای ظرفیت‌های داخلی تا حد زیادی موفق بوده است.

نمودار 2 این موضوع را به نمایش گذاشته است.

222

نمودار  شماره 2- ظرفیت تولید فرآورده‌های پالایشگاهی در کشورهای عضو اوپک

 اما دولت ایران با پیگیری روال قبلی همچنان به بنزین، نفت و سایر فرآورده‌های نفتی یارانه می‌دهد و به نوعی مصرف بیشتر را تشویق می‌کند. این اقدام باعث شده است تا مقداری از درآمدهای بالقوه‌ی نفتی ایران صرف یارانه سوخت شود. هر لیتر بنزین در ایران برای مصرف 60 لیتر نخست در هر ماه فقط معادل 10 سنت برای مصرف‌کنندگان هزینه دارد که مبلغی معادل 100 میلیارد دلار یارانه در سال (معادل 30 درصد تولید ناخالص داخلی) برای دولت به عنوان یارانه سوخت بار مالی دارد (مترجم: این ارقام مربوط به پیش از اجرای مرحله دوم هدفمندی یارانه‌هاست).

اگر چه ایران در راه اصلاح این فرآیند گام‌هایی برداشته است اما به هر حال این یارانه‌ها، موجب مصرف بی‌رویه سوخت در در میان ایرانیان گردیده است، به گونه‌ای که در سال 2009 مصرف داخلی فرآورده‌های نفتی ایران معادل 7/1 میلیون بشکه در روز بوده است در حالی که کشور الجزایر که در آمد سرانه‌ای شبیه ایران دارد معادل 299 هزار بشکه در روز مصرف داخلی داشته است. ایران در حال حاضر سومین مصرف‌کننده‌ی بزرگ گاز در جهان پس از امریکا و روسیه است.

مشکل جدی دیگری که در بخش نفت ایران وجود دارد، معضل قاچاق سوخت ایران به کشورهای همسایه است. مطابق گزارشات موجود هر سال بیش از پنج میلیارد لیتر بنزین و سایر فرآورده‌های نفتی از ایران قاچاق می‌شود که هزینه‌ی آن بالغ بر یک میلیارد دلار در سال است. این به معنای آن است که ایران به قیمت تحمیل هزینه بر اقتصاد خود، به دیگر کشورها یارانه پرداخت می‌کند.

جمع‌بندی

تحریم‌های وضع شده از سوی امریکا بر علیه ایران، علاوه بر کاهش حجم تجارت ایران با کشورهای دنیا، باعث شده است تا بخش نفت و گاز ایران، اکتشاف و تولید لازم در میادین نفتی خود را نداشته باشد.

از آنجا که ذخایر نفت و گاز ایران به قدری غنی است که این کشور را در زمره‌ی چند کشور نخست دارای ذخایر هیدروکربنی قرار می‌دهد، چنانچه امریکا و سایر نهادهای بین‌المللی دست از تحریم‌های کم اثر خود برداشته و به کمپانی‌های بزرگ بین‌المللی اجازه ورود به بخش نفت و گار ایران را بدهند، علاوه بر افزایش 17 درصدی تولید ناخالص داخلی ایران، کشوری نظیر ایالات متحده نیز از زیر بار خرید نفت با قیمت‌های سرسام‌آور کنونی رهایی می‌یابد. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد افزایش ظرفیت، تولید و صادرات ایران می‌تواند آرامش را به بازار آشفته انرژی جهانی باز گرداند.

باید اذعان داشت تحریم‌ها بر علیه ایران باعث شده است که این کشور به سمت بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی خویش سوق یابد. آنها در زمینه‌های مختلف از جمله سرمایه‌گذاری خارجی و مصرف فرآورده‌های نفتی سیاست‌های غلطی داشتند که با تحریم، به سمت اصلاح آنها پیش رفتند.

این مقاله نشان داد که بر مبنای تعریف گری هافبر از تحریم موفق، این سلسله تحریم‌ها بر علیه ایران موفق نبوده است زیرا نتوانسته‌ است سیاست‌های ایران را تغییر دهد. یکی از دلایل این شکست، بزرگ‌نمایی تحلیل‌گران امریکایی در هزینه‌های تحمیل شده به ایران بود. به عنوان مثال آنها فکر می‌کردند اگر واردات بنزین به ایران قطع شود ایران فلج خواهد شد. اما این اتفاق به هیچ وجه رخ نداد. این تحلیل‌گران، علاوه بر نادیده گرفتن توان تولید بنزین داخلی در ایران، امکان خرید بنزین از سوی این کشور از بازارهای غیر رسمی را نیز در تحلیل‌هایشان وارد نکرده بودند.

ایران علاوه بر هزینه کرد بالا در بخش دفاعی خود (7 میلیارد دلار در سال)، همچنان به پیشرفت برنامه‌ی هسته‌ای خود ادامه می‌دهد. تردیدی نیست که تداوم تحریم‌ها و یا وضع تحریم‌های جدید بر علیه ایران، بر اساس تجربیات سه دهه‌ی گذشته، فقط و فقط به تحمیل هزینه‌های بالای خرید نفت بر امریکا و جهان غرب منتهی خواهد شد و هیچ اثر دیگری نخواهد داشت.

منابع

– Congressional Research Service: ―Iran Sanctions, February 3, 2011

http://fpc.state.gov/documents/organization/156527.pdf

– Nomura Equity Research – Michael Lo CFA and Cheng Khoo

– Economic Sanctions Reconsidered: Gary Haufbauer, Jeffery Schott, Kimberly Elliot Barbara Oegg  – http://bookstore.piie.com/book-store/4082.html

– Economic Index of Freedom: Iran 2011 –  http://www.heritage.org/Index/Country/Iran

– Financial Times: ―Iranian military seizes Romanian oil rig in Persian Gulf in murky incident

– U.S. Energy Information Administration (EIA): Iran – http://www.eia.doe.gov/countries/cab.cfm?fips=IR

– Congressional Research Service: ―Iran Sanctions, February 3, 2011

http://fpc.state.gov/documents/organization/156527.pdf

– U.S. Energy Information Administration (EIA): Algeria & Iran – http://www.eia.doe.gov/countries/

– CIA – The World Factbook – https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html

– The Dawn: ―$1bn oil smuggled out annually: Iran – http://archives.dawn.com/2005/01/25/ebr8.htm

–  Marketplace: ―Will House sanctions work on Iran –

http://marketplace.publicradio.org/display/web/2009/12/16/am-iranian-oil/

– Payvand Iran News: ―Iran’s defense spending ‘a fraction of Persian Gulf neighbors , http://www.payvand.com/news/06/jun/1011.html

– United Nations Conference On Trade and Development Statistics Overview

http://www.unctad.org/Templates/Page.asp?intItemID=1584&lang=1

– BP Statistical Review of World Energy 2010 –

http://www.bp.com/productlanding.do?ca

دانلود فایل PDF مقاله

مطالب مرتبط

بررسی علل ناکامی تحریم‌ها بر علیه ایران(بخش اول)

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب