درس گفتار دکتر پیغامی با موضوع تاریخ عقاید اقتصادی/جلسه بیست و سوم | مدرسه اقتصاد

ترجمه

پاتوق دانشجو

جزوات

boxweb
ادامه ی مکتب سوسیالیست تعاون طلب و اندیشه های اوون و فوریه

درس گفتار دکتر پیغامی با موضوع تاریخ عقاید اقتصادی/جلسه بیست و سوم

سایت مدرسه اقتصاد

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۱:۵۹ ۱۳۹۳/۰۴/۷

دکتر پیغامی شهریور سال 91 کلاس درسی با موضوع تاریخ عقاید اقتصادی در دانکشده اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع) برگزار کرده اند.در این کلاس به مباحثی پرداخته اند که شاید در کمتر کلاسی با این عنوان اشاره شده باشد.

خلاصه ای از آنچه دکتر پیغامی در جلسه بیست و سوم مطرح کردند:

ادامه ی مکتب سوسیالیست تعاون طلب و اندیشه های اوون و فوریه

اوون پدر اقتصاد تعاونی محسوب می شود. وی یک کارفرما و صنعتکار است. اوون یک کمونیست محسوب نمی شود. چون سلب مالکیت از سرمایه داران را هدف کارگران نمی دانسته و بیشتر به دنبال این بوده که سرمایه را به مسیر درست تری هدایت کند. مدینه ی فاضله ی اوون کارخانه ای بود در نیولارک که سعی می کند آن کارخانه را به یک فضای ایده آل تبدیل کند. وی کارخانه ی خود را به یک نیوهارمون تبدیل می کند. یعنی کارخانه را به یک محیط بسیار مفرح و زیبا و فضایی که در آن کارگر از احترام زیادی برخوردار است ، تبدیل می کند. اوون معتقد است همانطور که صاحبان کارخانه ها به ابزار و ماشین آلات کارخانه ی خود رسیدگی می کنند باید به کارگران نیز رسیدگی شود. وی خطاب به صاحبان کارخانه ها می گوید:« قطعا تجربه به شما آموخته چه تفاوتی بین ادوات و ابزار فنی پاکیزه و براق و مرتب از یک سو،ادوات آلوده و نامنظم و فرسوده و در شرف اسقاط از سوی دیگر است. بنابراین اگر توجهی که شما نسبت به ماشین های بی جان مبذول می دارید چنین نتایج سودمندی داشته است فکر کنید اگر همین توجه را نسبت به ماشین های جاندار و درباره ی این ادوات زنده که دارای ساختمانی بسیار قابل تحسین هستند مبذول دارید چه حاصلی به بار خواهد آمد؟  آیا طبیعی نیست این ابزارهای پیچیده و ظریف را اگر پاک وتمیز نگهداری کنید و با ملایمت با آنها رفتار نمایید، در روابط با آنها از استحکاکات روحی و تحریک آمیز اجتناب به عمل آورید، برای آنها غذا و وسایل لازم برای ادامه ی حیات و حفظ تندرستی فراهم سازید، از لحاظ نیرومندی و میزان باردهی وضع بهتری خواهند یافت و از ضایع و اسقاط شدن پیش از موقع آنان جلوگیری خواهد شد؟»

این حرف های اوون بعدها جزء قوانین مصوب می شوند. از جمله اینکه: 1- تقلیل ساعت کار برای افراد بالغ از 17 ساعت به 10 ساعت . 2- خودداری از استخدام کودکان کمتر از 10 سال و تأسیس آموزشگاه ها برای آنان، آموزشگاه هایی که برای اولین بار غیر مذهبی بودند. 3- الغای جریمه های نقدی که در آن زمان رواج کامل داشت.

اوون معتقد است که انسان فطرت خوب یا بد ندارد و این محیط انسانی است که انسان را می سازد. وی برای تعلیم و تربیت اهمیت زیادی قائل بود. اوون پیشنهاد شهر باغ های کارگری را در انگلستان ارائه می کند که در این شهرباغ ها مسائل اخلاقی و انسانی تا حد زیادی رعایت می شده. وی انسان را مسئول اعمال خویش نمی داند. یکی از مهمترین نگاه های اوون حذف سود بود. وی قائل به این است که سود عبارت است از زیادت قیمتی که بر مخارج تولید وارد شده است و این سود را علت رکورد در بحران 1815 می داند و می گوید:« رقابت و سود غیرقابل تفکیک هستند، یکی در حکم جنگ است، دیگری در حکم غنیمت»

اوون مخالف پول بود و پول را مشکل می دانست. به همین خاطر در شهرباغ های خود پول را حذف و معیار« کار ارز»را در آنجا قرار می دهد. مثلا اگر فردی 10ساعت کار می کرد یک کار ارز 10ساعته به وی می دادند تا با آن کالایی که روی آن نیز 10ساعت کار شده بخرد. اوون بعد از حذف پول بنگاهی تأسیس کرد که سود، پول و دلالی های تجاری را حذف کرد و اشخاص می توانستند در آن بنگاه از تولید به مصرف برسند. وی ابتدا این بنگاه ها را «مخازن مبادله ی کار» می نامند که افراد با واحدهای «کار ارز» مبادلات خود را در آن انجام می دادند. بعدها این مخازن مبادله ی کار به «شرکت های تعاونی» تغییر نام یافتند که بیشتر شرکت های تعاونی مصرف بودند. در شرکت های تعاونی مصرف این قاعده حکم فرما بود که کسی تحصیل سود نمی کرد یا اگر هم سودی حاصل می شد به همگان می رسید.

شارل فوریه: فوریه نیز یک جامعه ی ایده آل به نام «فالانستر» تشکیل می دهد. فالانستر ها منطقه های شهری کوچکی بودند که در آن ها هیچ چیزی اشتراکی نبود ولی مصرف اشتراکی بود. فالانستر از لحاظ فعالیت خارجی خود فقط مهمانسرای بزرگی بود که برای 1500 نفر تجهیز شده بود. برخی از این فالانستر ها ظرفیت مشخصی داشتند. با مقیاس بزرگتر شبیه مهمان خانه هایی است که امروزه در تمام مناطق ییلاقی و قشلاقی برپا می شود، مانند آنها دارای اتاق ها، دستگاه های چند اتاقی، سفره خانه ها، تالار ها، تالار بازی، موسیقی و دارای وسایل و ترتیباتی است که فوریه با دقت و باریک بینی بدون احساس خستگی جزئیات آن را تشریح می کند. فالانستر از این حیث با مهمان خانه ها متفاوت است که تنها برای اغنیا نیست بلکه دارای اتاق ها و غذاها با قیمت های مختلف و واجد 5 درجه است و حتی یک درجه ی رایگان نیز دارد بطوریکه آن را می توان ترکیبی از مهمانسراهای بزرگ نظیر پالاس هتل در نواحی مختلف سوئیس یا پالاس هتل نیس با مسافرخانه های مخصوص عامه مردم از آن قبیل که در لندن وجود دارد دانست. بنابراین در فالانستر هیچ چیزی اشتراکی نیست جز مصرف که برای آن همه مسافران را زیر یک سقف و دور یک میز گرد می آورند و این شیوه همیشگی است. از لحاظ اقتصادی هدف از زندگی مجتمع و در زیر یک سقف به وجود آوردن حداکثر رفاه با حداقل هزینه برای مصرف کننده بود از طریق جانشین ساختن وسایل و تنظیمات عمومی مانند آشپزخانه و… .از لحاظ اجتماعی هدف از زندگی مجتمع این بود که انسان ها محصول شرایط و اوضاع و احوال متفاوت را به وسیله ی مصاحبت و همزیستی با هم بیاموزد و جاذبه ی محبت و عطوفت را جانشین احساسات معارض بکند.

اما ژیدولیس معتقد بود که در نگاه فالانستری کم کم ترتیبات صنعتی جایگزین تنظیمات خانوادگی می شود. مثلا فقط یک نفر برای همه غذا درست کند یا فقط یک نفر نظافت را انجام دهد و…

تفاوتی که تعاونی های فوریه با تعاونی های اوون داشت این بود که فالانستر ها فقط شرکت تعاونی مصرف نبودند بلکه در عین حال شرکت تولیدی نیز بودند. بعضی از فالانسترها« فالانژ» نام داشتند. فالانژ در واقع دنیای کوچکی است که خود از تمام احتیاجات خویش برمی آید، عالمی است به مقیاس خرد، بنابراین مالکیت خصوصی در آن ملغی نمی شود بلکه به مالکیت سهامی تبدیل می شود. تبدیلی که هیچ وجه مشترکی با سوسیالیسم ندارد و سرمایه داری به تمام معنا است.

فوریه برای سود سهام تقسیم قائل شده بود و معتقد بود که 12/4 (چهاردوازدهم) منافع برای سرمایه، 12/5 (پنج دوازدهم) برای کار و12/3 (سه دوازدهم) آن هم برای قابلیت است. منظور از قابلیت همان مدیریت و رهبری است.

قصد فوریه بی شک آن بوده که منافع کارگر و سرمایه دار و مصرف کننده را چنان به هم بیامیزد که تفکیک آنها از یکدیگر ممکن نباشد. فوریه مخالف صنعت است و می گوید:«صنعت پرستی جدیدترین اوهام علمی عصر ماست». وی طرفدار کشاورزی و به خصوص باغداری است. محور طریقه ی فوریه کار جذاب است و می گوید:«از این پس انسان نباید با این سه شرایط کار کند، اجبار، فقر و سودجویی»

دانلود صوت جلسه بیست و سوم

دیگر جلسات درس گفتار دکتر پیغامی:

جلسه اول  جلسه دوم  جلسه سوم  جلسه چهارم  جلسه پنجم  جلسه ششم جلسه هفتم  جلسه هشتم جلسه نهم جلسه دهم  جلسه یازدهم  جلسه دوزادهم  جلسه سیزدهم  جلسه چهاردهم  جلسه پانزدهم جلسه شانزدهم  جلسه هفدهم  جلسه هجدهم  جلسه نوزدهم  جلسه بیستم جلسه بیست و یکم  جلسه بیست و دوم

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب