«دانش اقتصادی و مسأله رئالیسم» | مدرسه اقتصاد

ترجمه

پاتوق دانشجو

جزوات

boxweb
میزگردی با حضور دکتر عادل پیغامی، دکتر محمود مشهدی‌احمد و جناب آقای دکتر حمید پاداش

«دانش اقتصادی و مسأله رئالیسم»

منبع:کتاب ماه علوم اجتماعي،شماره 65

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۱:۲۱ ۱۳۹۲/۱۲/۲۳

این نشست شاید اولین گفتگوی اندیشمندان ایرانی اقتصاد حول موضوع رئالیسم باشد و از آنجایی که تلاشی در جهت آشتی فلسفه و اقتصاد در ایران است، شایسته استمرار و پیگیری از سوی علاقمندان است.

مباحثی که تاکنون فیلسوفان اقتصاد در زمینه رئالیسم مطرح کرده‌اند، پیچیده و کمی مبهم است. لذا اول باید این ابهام برطرف شود و شرحی بر آنچه امثال «ماکی» و «لاوسن» می‌گویند گفته آید. در مرحله بعد باید به داوری میان این نظریات و آنچه در میان فلاسفه اسلامی بعنوان رئالیسم معروف است، بپردازیم و در نهایت به جمع‌بندی میان اینها برسیم. لذا از اساتیدی که توان یاری در این بحث و طی این طریق را داشتند دعوت نمودیم و ایشان به مصداق «دفع زکات علم» اجابت نمودند.

آقای پاداش در تشریح اندیشه اسکالی ماکی از سه نوع رئالیسم یاد می‌کنند: انتولوژیکی، سمونتیکی و اپیستمیکی. رئاليسم در مقام يك دكترين انتولوژيكي، شكل عمومي چنين گزاره­اي است: «X وجود دارد». يا «Xها واقعي هستند».X متغيري است كه مي­تواند اشكال متعدد بخود بگيرد؛ هر شكلي با يك نسخه يا يك نوع رئاليسم انتولوژيكي منطبق است. نوع دوم رئاليسم، ، رئاليسم معنايي(سمانتيك) است. بر اساس اين نوع رئاليسم، اشاره و حقيقت امور بحث مي­شود. سومين نوع صورت­بندي از رئاليسم، رئاليسم اپيستمولوژيكي است؛ در اين نوع رئاليسم، سخن از X موجود است كه دانسته مي­شود يا قابل دانسته­شدن است. داننده­ها دسترسي اپيستميك به X دارند و هيچ حايل جداكننده ميان سوژه شناسنده و ابژه موجود وجود ندارد. به زعم ماکی پاسخ از نسبت اقتصاد و رئالیسم بستگی به تعریف ما از علم اقتصاد و رئالیسم دارد. لازم به ذکر است، تعریف ماکی از رئالیسم تا جایی موسع است که حتی ابزارگرایان نیز رئالیست هستند.

آقای مشهدی احمد در تبیین اندیشه تونی لاوسن، عبارت مورد تأکید ایشان یعنی «جهت‌گیری دوباره اقتصاد» را اینگونه تفسیر می‌کنند: مسائل اقتصادی را از حیث وجودی (و نه از حیث معرفتی) تحلیل کنیم. واقعیت به زعم لاوسن سه سطح دارد: سطح تجربی که شامل برداشت‌ها و ادراکات ما از امر واقع است، سطح بالفعل، شامل حوادث و رویدادهای مختلف تحقق یافته و سطح غیر بالفعل که دلالت بر ساختارها و مکانیزم­های حاکم بر رویدادهای تحقق یافته دارد که مستقل از تجربه ما هستند و غالباً هم غیرقابل مشاهده­اند و تاکید لاوسن نیز روی همین مورد آخر است. با همین نگاه، لاوسن اقتصاد مرسوم را گرفتار قیاس و تاکید بیش از حد بر پیش‌بینی می‌داند.

آقای پیغامی از منظر نقد افکار ماکی و مصادره به مطلوب‌خواندن عقاید وی، رئالیسم را محدودتر تعریف می‌کند: سوال از اینکه ما در حوزه‌ی هستی­شناختی قائل به این هستیم که آیا خارج از من شناسا و نه خارج از من، آن آبژه­ای که من می­خواهم بشناسم، وجود دارد یا نه؟ این سوال از انتولوژی است. اگر من بگویم بله اینجا رئالیستی­ام و اگر بگویم خیر، ایده­آلیستی­ام و به همین دلیل سوال از رئالیسم، با این فرض شروع می­شود که من واقعیت بیرونی را چگونه فرض می­کنم (انتروپیک یا سینتروپیک. او از منظر فلسفه اسلامی، رئالیسم را اینگونه طرح می‌کند: رئالیسم انتولوژیکی که پاسخی به سوال از واقعی بودن وجودها و اعیان است. رئالیسم اپیستمولوژیکی که در زمینه شناخت است و به سه نوع تقسیم می شود: رئالیسم اپیستمه‌ای که توصیفی از واقعیت است، رئالیسم تکنه‌ای که خلق واقعیت مطلوب را مراد می‌کند و رئالیست فرونسیسی که خلق واقعیت معطوف به قدرت است. به اعتقاد ایشان،  در اندیشه اسلامی چیزی داریم به اسم ادراکات اعتباری که حتماً ما به ازای خارجی ندارد اما به الانتزاع خارجی دارند. اگر حیا خوب است، حتماً یک واقعیت خارجی دارد. مشکل نگاه غربی همین‌جاست. چون نمی­تواند بگوید که چرا چیزی خوب است، آنرا به لذت مربوط کند که خود آن نیز معلوم نیست چرا خوب است. و اساسا لذت چه کسی، چه چیزی است.

در جمع بندی این میزگرد می‌توان گفت به اعتقاد آقای پاداش، مشکل اقتصاد نئوکلاسیک نه در هستی‌شناسی‌اش که در روش‌شناسی‌ و برنامه‌های پژوهشی غیررئالیستی‌اش است که این مشکل قابل رفع است و پروژه امثال ماکی در علم اقتصاد نیز تذکر و تنبیه همین نکته است. در مقابل دکتر پیغامی اقتصاد نئوکلاسیک را اساساً فاقد نگرش رئالیستی می‌دانند و توجه به اندیشه‌های علامه مبنی بر اعتباریات در علوم اجتماعی را پیشنهاد می‌دهند. دکتر مشهدی احمد نیز در یک راه‌حل میانه، هم تأمل و تعمق در افکار فیلسوفانی چون لاوسن و تعدیل اقتصاد مرسوم بویژه اقتصادسنجی، و هم توسعه دانش اقتصاد مبتنی بر آموزه‌های اسلامی (البته با روند بطئی و تدریجی) را در جهت بهبود وضع فعلی دانش اقتصاد مفید می‌پندارند. این نشست شاید اولین گفتگوی اندیشمندان ایرانی اقتصاد حول موضوع رئالیسم باشد و از آنجایی که تلاشی در جهت آشتی فلسفه و اقتصاد در ایران است، شایسته استمرار و پیگیری از سوی علاقمندان است؛ به امید فتح بابی..

در ادامه متن کامل این میزگرد که در شماره 65 ماهنامه کتاب ماه علوم اجتماعی منتشر شده است را جهت دانلود قرار داده ایم:

دانلود متن کامل میزگرد با حضور دکتر عادل پيغامي،دکترمحمود مشهدي احمدي و دکترحميد پاداش

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب