پرسشی از چند باور رایج اقتصاد ایران | مدرسه اقتصاد

ترجمه

پاتوق دانشجو

جزوات

boxweb
طرح درس دکتر فرشاد مؤمنی در موسسه روزگار نو

پرسشی از چند باور رایج اقتصاد ایران

سایت روزگار نو

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۳:۴۷ ۱۳۹۲/۱۱/۳

اگر بخواهیم همه‌ی تاریخ این مؤسسه را فشرده کنیم باید بگوییم همه‌ی فعالیت‌های مختلف ما با این سؤال معنا پیدا می‌کند که: آینده‌ی این مرزوبوم با فرهنگ و تاریخی که داشته و مواجهه‌ای که با غرب پیدا کرده و انقلابی که در سال 57 رخ داده است، چگونه باید ترسیم شود و راه رسیدن به آینده از کجا می‌گذرد؟

موسسه روزگارنو در اقدامی از زمستان 91 دست به برگزاری درس گفتار هایی با موضوعیت علوم انسانی زده است در این بین در ترم جاری یعنی زمستان 92 درسگفتاری در حوزه اقتصاد ایران را در حال برگزاری است

این درسگفتار با عنوان چند باور رایج اقتصاد ایران توسط دکتر فرشاد مومنی در دوجلسه به صورت حضوری و مجازی در تاریخ یکم و هشتم اسفند برگزار خواهد شد

 این موسسه به گفته مجریان آن،این گونه شکل گرفته اسـت:

سال 1382 بود که تلنگرِ حاصل از سؤال «ما چگونه ما شدیم؟» چند دانشجو را گرد هم جمع آورد.

اگر بخواهیم همه‌ی تاریخ این مؤسسه را فشرده کنیم باید بگوییم همه‌ی فعالیت‌های مختلف ما با این سؤال معنا پیدا می‌کند که: آینده‌ی این مرزوبوم با فرهنگ و تاریخی که داشته و مواجهه‌ای که با غرب پیدا کرده و انقلابی که در سال 57 رخ داده است، چگونه باید ترسیم شود و راه رسیدن به آینده از کجا می‌گذرد؟ مسائلی که با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنیم، چگونه باید فهم شود و برای گذر از این مسائل چه باید کرد؟

در پاسخ به این مسائل علم و بخصوص علوم انسانی جایگاهی خاص پیدا می‌کرد و همین ما را به سمت پرسش از خاستگاه و جایگاه علم کشاند و بالطبع در این کشش، فلسفه‌ی علم نیز اهمیتی خاص پیدا می‌کرد.

ردّ اطلاق علم که در این دوره بواسطه‌ی ظهور پست‌مدرنیسم در غرب نیز پذیرفته شده است، در قدم اول حیرانی و سرگردانی خاصی را برای ما به ارمغان آورد که برای گذر از مشکلات در عرصه‌ی اجتماعی، به چه چیز و به کجا باید متمسک شد. این بود که با کوله‌باری از سؤالات، سراغ اندیشه‌های مختلف می‌رفتیم و می‌رویم و در این رفتن‌ها برخی اندیشه‌ها ظرفیت‌های فراوان و برخی کم‌ظرفیت‌‌بودنشان را به رخ کشاندند و البته آنچه که تجربه‌ی این چندسال به ما آموخت این بود که باید پرسید و تأمل کرد؛ تنها چیزی که هیچ‌گاه نباید از آن غفلت کرد.

اما این پرسش و تأمل چه زمانی اصیل و صحیح اتفاق می‌افتد و دچار ساده‌اندیشی و شتاب‌زدگی نخواهد شد؟ پرسش و تأمل آن زمان محقق می‌شود که ما بدانیم در کجای تاریخ هستیم، یعنی به خودآگاهی تاریخی برسیم؛ چیزی که هر اندیشمندی در هر تخصص و رشته‌ای به آن نیازمند است و متأسفانه به‌وضوح در همه جا، جای خالی آن حس می‌شود. شاید بتوان موانعی که مانع از نیل به خودآگاهی تاریخی ما شده است را در «بخشی‌نگری»، «تخصص‌گرایی افراطی» و «عدم کل‌نگری» خلاصه کرد. تخصص‌گرايي افراطي در رشته‌هاي مختلف موجب مي‌شود بسياري از اهالي علم و انديشه بدون نياز به فهمِ مباني و فلسفه‌ي هر علم، گمان کنند که مي‌توانند در آن علم صاحب‌نظر بشوند و اين در حالي است که همين علم غربی، فرزند مادري بنام فلسفه‌ی غرب است؛ ما اراده‌ تحولِ در ظاهر مي‌کنيم بي‌ آنکه دغدغه‌ی‌ رجوع به باطن داشته باشيم. جالب است که در مقابل، بسياري از دانشجوياني که فلسفه مي‌خوانند نيز چون کاملاً بريده‌ از مسائل و بي‌توجه به نسبت اين تفکر با علم و تمدن غربي، فلسفه مي‌خوانند، کاري از پيش نمي‌برند و کم‌تر راجع به مسائل اجتماعی و عینی حرفی برای گفتن دارند. نکته‌ی‌ خيلي عجيب آنکه بسياري از دغدغه‌مندان علوم انساني، اطلاعاتي بسيار اجمالي از «فرهنگ» و «تاريخ» اين مرزوبوم دارند! چند نفر از صاحب‌نظران علوم انساني از تفکر ديني‌اي که سال‌ها نه در فلسفه که در ادبيات و هنر ما جريان و سيلان داشته باخبرند؟ چگونه مي‌خواهيم بدون فهم درست وضعيت کنوني‌مان که وابسته‌ به فهم درست «غرب»، «اسلام»، «ايران» و «انقلاب اسلامي» است، ادعاي فهم و حل مسائل جامعه را داشته باشیم؟

اینگونه شد که در «روزگار نو» تصمیم گرفتیم بستری فراهم کنیم تا هنر، تفکر و علم «ایران» و نیز «غرب»ی که با آن مواجه هستیم، مورد بازخوانی قرار گیرد.

باشد که زمانه‌‌ی روزگاری دیگر فرا برسد …

در توضیح این درس گفتار سایت موسسه روزگار نو این گونه توضیح داده است:

انقلاب اسلامی، نقطه‌ی عطفی در تاریخ اقتصاد ایران

در دوره‌ی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی مجموعه‌ی تدابیری که در حوزه‌ی اقتصاد طراحی شده است، از برخی جهات نقطه‌ی عطفی در تاریخ اقتصاد ایران محسوب می‌شود. تمام افرادی که بررسی و پژوهش جدی در تاریخ اقتصاد ایران کرده‌اند از تزلزل بی‌سابقه‌ی حقوق مالکیت در ایران به‌عنوان یکی از موانع اصلی توسعه‌ی کشور نام می‌برند. در ایران با تغییر حکومت‌ها همواره مالکیت‌ها تغییر کرده است. اما در دوره‌ی بعد از انقلاب به‌صورت نسبی در مقایسه با هر دوره‌ی دیگر تاریخ اقتصادی ایران این تغییر کم‌تر رخ داده است. علاوه بر اینکه اهتمام و توجه به حقوق مالکیت برای انقلاب اسلامی یک نقطه‌ی عطف به حساب می‌آید، یک امتیاز منحصر‌به‌فرد و بی‌سابقه در تاریخ اقتصاد بعد از انقلاب وجود دارد و آن هم اینکه اگر تغییر و جابه‌جایی‌ای هم در مالکیت اتفاق افتاده است، بر اساس قانون بوده است.

فراموشی دستاوردها و بازگشت جریان رانت

به خاطر اشراف نسبیِ قابل‌اعتنایی که رهبران فکری و سیاسی پس از انقلاب اسلامی در ایران داشتند، و بر اساس این نگاه ژرف‌اندیشانه که تا زمانی که فضای رانتی در ایران وجود دارد توسعه‌ی اقتصادی امکان‌پذیر نخواهد شد، یک برنامه‌ی سازگار و نظام‌وار و مؤثری را برای مسدودکردن کانال‌های اصلی توزیع رانت در کشور اجرا کرده‌اند. این برنامه تا زمانی که جدی گرفته شد، دستاوردهای قابل اعتنایی هم به همراه داشته است. اما بعد از اینکه به‌تدریج رانت‌جویان و صاحبان منافع توانستند خودشان را بازسازی کنند، حمله‌ای خیلی گسترده و انتقام‌جویانه در دستور کار گذاشتند. این کار را از طریق مغشوش‌کردن اطلاعات و برپا کردن رژیم‌های واقعیت و واژگونه‌کردن واقعیت انجام دادند و می‌دهند. به طوری که بسیاری از دستاوردهای بزرگ حاصل از آن تمهیدات اساسی و نهادی، الان در ذهن عامه‌ی مردم جزء سیّئات و اشتباهات و تندروی‌ها محسوب می‌شود. نکته‌ی جالبی که در این ماجرا وجود دارد این است که بخش بزرگی از این جوسازی‌ها توسط کسانی صورت می‌گیرد که از موضع مدیریت‌های اجرایی و سیاست‌گذاری خودشان گزارش‌هایی تهیه کردند که آن گزارش‌ها دقیقاً خلاف این جوسازی‌هایی است که می‌کنند و این نگران‌کننده‌تر هم هست!

وارونه جلوه دادن واقعیت‌های تاریخ اقتصاد

بعدها ما اشتباهات بزرگ و فاحشی در عرصه‌ی سیاست‌گذاری اقتصادی کرده‌ایم، ولی این افراد اشتباهات فاحش را به عنوان نقطه‌ی قوت مطرح می‌کنند و کارهای اساسی که در سال‌های اول بعد از انقلاب پایه‌گذاری شد، به عنوان نقطه‌ی ضعف جلوه می‌دهند. به نظر می‌رسد که با این کار دارند از زاویه‌ی اندیشه‌ای، یک مقاومت اجتماعی در مقابل اصلاحات توسعه‌گرا ایجاد می‌کنند. با توجه به اینکه خوشبختانه هنوز برخی از اسناد و شواهد وجود دارد و هنوز برخی از کسانی که در جریان جزئیات این مسائل بوده‌اند، هنوز هم در قید حیات هستند ما فکر می‌کنیم که هر کس دل در گرو ایران و آینده‌ی آن و بالندگی نظام جمهوری اسلامی دارد باید با این پدیده هوشیارانه و عالمانه برخورد کند. ما نمی‌گوییم که باید سوبسید سیاسی به انقلاب اسلامی داده شود بلکه ما می‌گوییم دروغ و خلاف علم گفته نشود. متأسفانه ما می‌بینیم به‌دلیل فضای فرهنگی خاصی که در ساختارها وجود دارد این افراد این حرف‌ها را در لوای دلسوزی برای جامعه بزنند و واقعاً ممکن است برخی از روی دلسوزی حرف‌هایی بزنند؛ لذا اگر واقعاً از روی دلسوزی باشد ما می‌توانیم مستندات و شواهدی را ارائه کنیم که این افراد متوجه اشتباهاتشان بشوند و افرادی هم که از روی طمع و غرض حرف‌هایی می‌زنند شناخته بشوند.

بنده باز هم تأکید می‌کنم که راجع به هیچ امر انسانی و اجتماعی نمی‌توان حرف مطلقی زد ولی بنده توضیح خواهم داد که این افراد چگونه اشتباهات فاحش تئوریک و سیاست‌گذاری خودشان را به اشکال در حوزه‌ی اجرا تحویل می‌کنند ولی وقتی نوبت به سال‌های اول انقلاب می‌رسد با وجود دشواری‌هایی که در آن زمان وجود داشته است، برجسته‌ترین نقاط قوت فکری را تخریب می‌کنند و دیگر هیچ بحثی از اینکه ممکن است در اجرا مشکلی وجود داشته است به میان نمی‌آورند.

آقای اکبر ثبوت که بنده همواره از پژوهش‌های تاریخی ایشان بهره برده‌ام در جایی تأکید کرده بودند که چقدر حملات و تخریب‌های بعد از انقلاب اسلامی شبیه به بعد از مشروطه بوده است. از آنجا که همواره جنبش‌های اجتماعی علاوه بر اینکه ضداستبدادی بوده ضد استعماری هم بوده است، همواره مخالفان در تلاش بودند که نشان دهند باز هم مردم ایران نتوانستند روی پای خودشان بایستند و ناچارند که خود را به غرب بسپارند. سخن من این است که ما قطعاً باید اشکالات این چند سال بعد از انقلاب را بپذیریم ولی نباید واقعیت‌ها را وارونه جلوه داد و به فراموشی سپرد. مثلاً باید بپذیریم که سیاست تعدیل ساختاری در این کشور یک اشتباه فاحش بود و هنوز هم ما داریم هزینه‌های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و حتی امنیت ملی آن را می‌پردازیم. اما نمی‌توانیم بپذیریم که اشتباهات را به عنوان نقطه‌ی قوت و نقاط قوت و سیاست‌های درست و مبنایی را –که اگر روزی بخواهیم روی پای خود بایستیم باید به همان سیاست‌ها برگردیم- به عنوان نقاط ضعف جا بزنند.

 علاقه مندان می توانند  برای مشاهده اطلاعات کامل دیگر درس گفتار های این موسسه به سایت موسسه به نشانی  www.roozegareno.net مراجعه نمایند و یا برای ثبت نام در این درس گفتار و بروی این لینک کلیک نمایند

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب