عدم وجود اطلاعات کامل در اقتصاد متعارف | مدرسه اقتصاد

ترجمه

پاتوق دانشجو

جزوات

boxweb
مروری بر نگرش جوزف استیگلیتز

عدم وجود اطلاعات کامل در اقتصاد متعارف

همشهری اقتصاد شماره 15/علی دینی

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۱:۰۷ ۱۳۹۲/۱۰/۱۷

استیگلیتز نوبل اقتصاد را برای نقشی که در صورت بندی نظریه «اقتصاد اطلاعات» داشت دریافت کرد. این نظریه تلاشی است برای ارائه الگویی واقع بینانه از نظریه متعارف اقتصادی. پایه و اساس نظریه متعارف، الگوی رقابت کامل، به عنوان الگوی آرمانی اقتصاددانان متعارف، است.

استیگلیتز در حال حاضر  بی تردید، از مطرح ترین اقتصاددانان جهان است. جایزه نوبل اقتصاد در سال2001، پست های اجرایی چون اقتصاددان ارشد بانک جهانی و ریاست گروه مشاوران اقتصادی بیل کلینتون، به همراه دیدگاه های اخیر و منتقدانه او در کتاب هایی چون «جهانی شدن و منتقدان آن»، «نگاهی نو به جهانی شدن»، «تجارت منصفانه» و «سقوط آزاد» از جمله عوامل اصلی پرآوازه شدن نام او محسوب می شوند.
وجود اطلاعات کامل، ذره ای بودن بازار به این معنا که تعداد زیادی تولیدکننده و مصرف کننده در بازار وجود دارد و هیچ کدام نمی توانند در تعیین قیمت موثر باشند، ورود و خروج آزاد به بازار و همگن بودن کالاها و خدمات پیش فرض های نظریه رقابت کامل اند. استیگلیتز و آکرلوف در چارچوب مقالاتی که طی دهه های 1970 به بعد تالیف کرده اند، نشان می دهند در صورت نقض از پیش فرض وجود اطلاعات کامل، بازار آزاد در تخصیص منابع دچار شکست می شود و بنابراین ضرورت مداخله دولت پیش می آید.
در اصل، فرض این دو بر این است که به جای فرض متقارن بودن اطلاعات میان طرفیت معاملات در بازارها، اصل را باید بر نامتقارن بودن اطلاعات گذاشت. در این صورت، احتمال وقوع پدیده هایی چون «مخاطرات اخلاقی» و شکست سازوکار بازار آزاد در تخصیص بهینه منابع پیش می آید.
یکی از کاربردهای نظریه اقتصاد اطلاعات، بحثی با عنوان «اقتصاد آموزش» است که استیگلیتز در آن پیشگام است. نظریه اقتصاد آموزش تلاشی است برای تبیین این موضوع که رشد اقتصادی تا حد زیادی تابعی از پیشرفت فنی ناشی از یادگیری آموزشی و فناورانه است. بنابراین، دولت نقش مهمی در تامین آموزش به منظور نیل به پیشرفت فنی دارد.
این بحث در چارچوب الگوهای رشد درون زاد، توسط اقتصاددانان مختلف صورت بندی شده و در چارچوب تحقیقات کاربردی نشان داده شده است که تفاوت میان اقتصادهای در حال توسعه و اقتصادهای پیشرفته در این است که رشد گروه اول، بیشتر متکی بر موجودی صرف عوامل تولید کار و سرمایه است و رشد گروه دوم بیشتر متکی بر افزایش سریع بهره وری ناشی از پیشرفت فنی.
مشارکت نظری نوبل آفرین استیگلیتز در دهه های 1970 تا اواسط دهه1990، او را به عنوان اقتصاددانی با رویکرد نئوکینزی در ادبیات اقتصادی مطرح کرده است. رویکردی که سعی می کند در چارچوب الگوی اصلی اقتصاد متعارف برخی از مباحث کینز مانند چرایی شکست سازوکار خودکار بازار آزاد را توضیح دهد.
بنابراین، زبان و ترمینولوژی مورد استفاده در مقالات منتشره در این دوره، زبان رایج اقتصاد متعارف است. اما، از اواخر دهه1990 که کتاب «جهانی شدن اقتصاد و منتقدان آن» را منتشر کرد وارد مسیری دیگر شده است که شباهت بسیار زیادی به رویکرد پست کینزی دارد. بر مبنای تجربه ای که در بانک جهانی داشته و شاهد سیطره سیاست های نادرست صندوق بین المللی پول و بانک جهانی بر اقتصادهای توسعه نیافته بوده، در نقد رویکرد نئوکلاسیکی معتقد به کارآیی سازوکار بازار آزاد، بسیار رادیکال شده است.
وی در این کتاب، صندوق بین المللی پول را به شدت نقد می کند و از آنجا وارد نقد ساختار قدرت و لزوم اعمال اصلاحاتی اساسی در ساختار نظام حکمرانی اقتصادی جهانی می شود. این بحث را در کتاب «نگاهی نو به اقتصاد جهانی» ادامه می دهد و با ارجاع به کینز از ضرورت تاسیس نظام پولی اقتصاد جهانی و خلق پول جدیدی به نام «پشت سبز جهانی» به جای دلار، دفاع می کند
در کتاب تجارت منصفانه نیز از ضرورت اعمال تغییراتی در سازمان تجارت جهانی در حمایت از اقتصادهای توسعه نیافته سخن می گوید. در کتاب «سقوط آزاد» به بحران مالی و علل آن می پردازد و نقدهای جدی تری را بر نظریه اقتصاد متعارف از جمله دیدگاه انسان شناختی آن وارد می کند.
در این کتاب می گوید: انسان اقتصادی به معنایی که اقتصاد متعارف پردازش می کند کارکردش چیزی نیست جز شکل دادن به ذهن سوژه انسانی به نحوی که موضوع یا ابژه موردنظر این دیدگاه از دل آن بیرون بیاید. یعنی، انسان اقتصادی در عمل به معنای موردنظر اقتصاد متعارف وجود ندارد، اگر هم وجود داشته باشد دستپخت همین دیدگاه است.
در اینجا، می توان دید که استیگلیتز همان بحثی را مطرح می کند که نظریه پردازان مکتب فرانکفورت به تأسی از مارکس با عنوان «آگاهی کاذب» طرح کرده اند.
رادیکالیزه شدن استیگلیتز درحوزه اندیشه، طبعا او را به اقتصاددانانی نزدیک می کند که دارای گرایش های رادیکال هستند. برای مثال، وی عضو هیات مدیره نهاد «انجمن اقتصاددانان توسعه بین الملل» است که دفتر آن در دهلی نو مستقر است. اقتصاددان مارکسیست هندی به نام پرابات پاتنایک، دیگر عضو هیات مدیره است.
وی به همراه این اقتصاددانان در میزگردهایی که همزمان با «فوروم اجتماعی جهان» برگزار می شود شرکت و اقتصاد جهانی را نقد می کند. همین طور طی سال های اخیر کتاب های مشترکی با اقتصاددانان پست کینزی چون جوزف آوکامپو، استاد دانشگاه ییل، منتشر کرده است. (آوکامپو در انتخابات سال گذشته بانک جهانی کاندید ریاست بانک از کشور کلمبیا بود که به نفع یکی از کاندیداها کنار کشید).
از نظر زبان تحلیلی نیز استیگلیتز به سبک نوشتاری روی آورده است که سنت اقتصاددانان کلاسیک، از آدام اسمیت و مالتوس و میل و مارکس گرفته تا مارشال و کینز، محسوب می شود.
سنتی که می توان آن را اقتصاد تحلیلی نامید. زبانی به دور از ریاضی گرایی رایجی که فهم مطالب منتشره را حتی برای خیل عظیمی از اقتصاددانان حرفه ای سخت می کند چه برسد به دیگران. دلیل این تغییر نیز احتمالا مرتبط با همان رادیکالیزه شدن استیگلیتز است. اگر هدف از تحقیق و تلاش علمی، اثرگذاری بیشتر بر مخاطبان از سیاستمداران و مدیران گرفته تا اقتصاددانان و توده های مردم، باید زبانی را به کار برد که ضمن فنی و تخصصی بودن توانایی ارتباط حداکثری را داشته باشد.
اگر هدف، خلق جهانی بهتر است، پس باید زبانی متناسب با آن را به کار برد. زبانی که توانایی بسیج اجتماعی در جهت نیل به تغییرات مطلوب در ساخت اقتصاد جهانی را داشته باشد. در اصل، سبک نوشتاری مکتوبات اخیر وی به همراه محتوای آنها، وی را به لحاظ روش شناختی، به اقتصاددانی معتقد به رویکرد انتقادی تبدیل کرده است.
در چارچوب این رویکرد، به جای تلاش برای پرداختن به «هست ها» و توضیح آنها در چارچوب ساخت های اجتماعی و اقتصادی موجود که به رویکردی محافظه کارانه می انجامد، بر باید ها و آرمان های مطلوب، به منظور خلق جهانی بهتر، تاکید می شود و به جای اعتقاد به رویکرد حل المسائلی که با جزئیات نه چندان مهم سروکار دارد بر ایجاد تغییرات اساسی در ساخت های کلی موثر بر شرایط زیست انسانی تاکید دارد.
از این رو، قلم از این منظر نه فقط ابزاری برای توضیح و تبیین، بلکه شمشیری است برای واداشتن ساخت قدرت به پذیرش اصلاحات اساسی. از همین زاویه می توان نقدهای جدی او بر وال استریت و شبکه مالی را نیز دریافت.    

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب