متن و حاشيه بحران اقتصادي در آمريکا | مدرسه اقتصاد

ترجمه

پاتوق دانشجو

جزوات

boxweb
دکتر گفتگو سایت الف با دکتر صالحی اصفهانی، استاد اقتصاد دانشگاه ایلینوی

متن و حاشيه بحران اقتصادي در آمريکا

سایت الف

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۰:۵۵ ۱۳۹۲/۰۸/۳

ركود اقتصاد جهانی ریشه های متعددی دارد که تسهیل بی رویهء ارایهء وام مسکن در آمریكا یکی از آنهاست. در کنار این تسهیل بسیاری از مقررات مربوط به شرکت های مالی هم یا لغو شد و یا ملغا تلقی شد

دکتر هادی صالحی اصفهانی، استاد دانشگاه ایلینوی آمریکا به سوالات خبرنگار الف درباره ریشه ها و ابعاد بحران اقتصادی غرب پاسخ داده اند. دکتر صالحی اصفهانی در سال 1351 با احراز رتبه اول رشته ریاضی در کنکور سراسری، وارد دانشکده فنی دانشگاه تهران شد و پس از فارغ التحصیلی در رشته مهندسی مکانیک با رتبه اول در سال 1356 برای ادامه تحصیل به دانشگاه برکلی کالیفرنیا آمریکا رفت و در سال 1363 به اخذ درجه دکترا در اقنصاد نائل آمد. وی از همان سال به تحقیق و تدریس در رشته اقتصاد در دانشگاه ایلی نوی در اوربانا- شمپین پرداخت و هم اکنون در سمت استاد اقتصاد در آن دانشگاه به کار مشغول است. در طی این دوره، دکتر هادی صالحی علاوه بر همکاری با بانک جهانی به عنوان مشاور و محقق، عضو شورای علمی سازمان پژوهشهای اقتصادی خاورمیانه (Economic Research Forum)، رئیس انجمن اقتصادانان خاورمیانه (Middle East Economic Association)، مدیر مطالعات خاورمیانه در دانشگاه ایلی نوی و سردبیر مجله علمی Quarterly Review of Economics and Financ  می باشد. پژوهشهای علمی وی در رشته های توسعه و اقتصاد سیاسی تا کنون در 50 مقاله علمی در نشریات علمی اقتصاد منتشر شده است.

الف – آیا ركود اقتصاد جهانی از رشد حباب گونه بخش مسكن و ارائه بی رویهء ارایهء وام مسکن در آمریكا آغاز شد یا علت دیگری هم داشت؟

دکتر صالحی: ركود اقتصاد جهانی ریشه های متعددی دارد که تسهیل بی رویهء ارایهء وام مسکن در آمریكا یکی از آنهاست. در کنار این تسهیل بسیاری از مقررات مربوط به شرکت های مالی هم یا لغو شد و یا ملغا تلقی شد. در ضمن،  بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) هم نرخ بهره را در حد بسیار پایینی نگهداشت تا به روند رشد اقتصادی آمریکا کمک کند. از طرف دیگر، بسیاری از کشورها، به خصوص در جهان سوم، منجمله کشورهای صادر کننده نفت، کوشش می کردند که بخش بزرگی از درآمد های خارجی شان را پس انداز کنند تا دچار مشکلات موازنه پرداخت های خارجی نشوند. مجموعهء این عوامل باعث شد که وام فراوان و ارزان باشد و اعتبار برای خرید خانه هایی فراهم شود که بعید بود بتوانند ارزششان رابیش از مدت کوتاهی نگهدارند. وجود چینن اعتباری به نوبهء خود قیمت خانه ها را مرتب بالا می برد و بنظر می رسید مشکلی برای بازپرداخت وام های مسکن نخواهد بود. این روند ادامه داشت تا اینکه تقاضای کل در آمریکا از ظرفیت تولید پیشی گرفت و آثار تورم ظاهر شد. وقتی بانک مرکزی آمریکا برای مبارزه با تورم نرخ بهره را بالا برد، تقاضا برای خرید خانه پایین آمد وقیمت ها رو به کاهش گذاشت. و این آغاز بحران مالی و رکود اقتصادی حاضر بود.

الف – به نظر شما مهمترین عامل موثر در ایجاد این بحران چه بوده است؟

دکتر صالحی: اگر بخواهیم یک عامل نهایی را برای بحران حاضر ذکر کنیم، به نظر من باید روی عامل ایدئولوژی انگشت گذاشت. در طول چند دههء گذشته در بسیاری محافل سیاست گذاری و آکادمیک این فکر باب شده بود که باید بازار را کاملا آزاد گذاشت تا بیشترین نوآوری و بهینه ترین تولید پدید آید. این فکر البته نکتهء درستی دربر دارد و بازار واقعا می تواند نقش مهمی در رشد اقتصادی بازی می کند. ولی این حکم همیشه و در همه جا صادق نیست و بازار بدون یکسری نهاد ها و بدون تنظیم مناسب نمی تواند درست کار کند. این به خصوص در مورد بازارهای مالی و بازار کار صادق است. در واقع در مودر بعضی کالاها مثل دارو، بازار بدون مقررات مناسب به هیچوجه درست کار نمی کند. ولی متاسفانه، ایدئولوژی حاکم باعث شده بود که اعتقاد کوری به بازار ایجاد شود و به شرکت های مالی فرصتی داده شود که امکان و انگیزه برای کارهایی داشته باشند که بوضوح می توانست می توانست برای کل سیستم بحرانزا باشد.

الف – آیا اقتصاددانان آمریكایی و فدرال رزرو چنین ركودی را پیش‌بینی نمی‌كردند و غافلگیر شدند؟

دکتر صالحی: بله، ایدئولوژی حاکم، به اقتصاددانان فدرال رزرو هم سرایت کرده بود و آنها هم فکر می کردند که انشالله گربه است.

الف – ورشكستگی برخی بنگاه‌های بزرگ خودروسازی و بانك‌های آمریكایی چقدر صحت و واقعیت دارد؟

دکتر صالحی: یک واقعیت است.

الف – اصولا در اقتصاد آمریكا ورشكستگی بنگاه‌ها چه مفهوم و اثراتی برای خود بنگاه‌، شریكان ، كاركنان و ذینفعانش دارد؟

دکتر صالحی: در اقتصاد آمریكا، بسته به شرایط، ورشكستگی بنگاه‌ها مفاهیم متفاوتی دارد. ورشكستگی می تواند منجر به بسته شدن بنگاه، از بین رفتن سرمایه صاحبان بنگاه، و بیکار شدن کلیهء کارکنان آن باشد. در این شرایط، آنچه ابزارو املاک از بنگاه باقی مانده به فروش می رسد و بین طلبکاران بنگاه بر حسب میزان و نوع  قرض تقسیم می شود. این نوع ورشکستگی وقتی اتفاق می افتد که قرض بنگاه بسیار بیشتر از ارزش ابزارو املاک آن است و امیدی به سودآور شدن بنگاه نیست. اگر امیدی به بهبود وضع بنگاه باشد، دادگاه می تواند طلبکاران را مجبور کند که صبر کنند و به بنگاه اجازه دهند که با اصلاحات لازم به کارش ادامه دهد. در این موارد، بنگاه ممکن است مجبور باشد مدیریت جدیدی به پذیرد ویک سری شروط دیگر را قبول کند.

الف – كارگرانی كه معلق یا بیكار می‌شوند، از نظر تامین معاش با مشكلی روبرو نمی‌شوند؟ چه حمایت‌های دولتی و اجتماعی از شاغلان بیكار شده یا جویندگان كار وجود دارد؟

دکتر صالحی: در آمریكا، كارگرانی كه معلق یا بیكار می‌شوند تا مدتی از بیمهء بیکاری استفاده می کنند. تعدادی ادارات دولتی، نهادهای اجتماعی و بنگاه های خصوصی به بیكاران و جویندگان كار کمک کنند تا کار مناسب پیدا کنند.

الف – كارگران معلق یا بیكار شده از نظر تامین هزینه‌های درمان، اقساطی كه به عهده دارند، اجاره منزل و دیگر هزینه‌های جاری قابل پیش‌بینی یا غیرقابل پیش‌بینی، دچار مشكل می‌شوند یا خیر؟

دکتر صالحی: بله، بعضی ها از نظر تامین اینگونه هزینه‌ها دچار مشكل می‌شوند. البته برای اکثر این نوع هزینه ها می شود از قبل بیمه مناسب خرید تا مشکل ایجاد نشود.

الف – این كه گفته می‌شود اقتصاد آمریكا نسبت به اروپا به بیكاران و بیماران و فقرا بی‌رحم است چقدر صحت دارد؟ زندگی و تامین اجتماعی یك كارگر یقه آبی یا سفید اخراج شده در اروپا و آمریكا چه تفاوت‌هایی می‌كند؟

دکتر صالحی: نسبت به اروپا میزان حمایت دولت در آمریکا از بیكاران و بیماران و فقرا کمتر است. ولی این را نمی توان براحتی بیرحمی خواند چون سیستم آمریکا بیکاری را خیلی پایین تر نگه میدارد و در دراز مدت فرصت های رشد اقتصادی بیشتری ایجاد می کند.

الف – این كه در برخی رسانه ها می‌گویند برخی خودروسازان غربی برای فروش محصولاتشان می‌گویند «یكی بخر دو تا ببر» چقدر صحت دارد؟

دکتر صالحی: من در این مورد بی اطلاعم. اگر هم درست باشد، خب یک جور قیمت گذاری است که نباید مسئله تلقی شود.

الف – دولت آمریكا با چه بهانه‌ای به خودروسازان خود كمك می‌كند؟ آیا این كار مغایر تعهداتش در سازمان جهانی تجارت نیست؟ شركای تجاری آمریكا و خودروسازان رقیب اعتراض نمی كنند و از دولتهایشان توقع مشابهی نمی كنند؟

دکتر صالحی: استدلال دولت آمریكا برای کمک به خودروسازان خود این است که ممکن است در نتیجهء بحران مالی که یک امر موقتی است، این شرکت ها تعطیل شوند و امکانات شان که می تواند در درازمدت کارآفرین و مولد باشد برای همیشه از دست برود. این كارها الزاما مغایر تعهدات آمریکا در سازمان جهانی تجارت نیست. خودروسازان رقیب گهکاه اعتراض می كنند و در بعضی موارد از دولتهایشان کمک های مشابهی میگیرند. ولی تا وقتی کمک دولت فقط در حد زنده نگهداشتن بنگاه هاست، معمولا این اعتراض ها جای دوری نمی رود.

الف – تلویزیون ایران چند وقت پیش (شهریور 87 – سپتامبر 2008) مستندی از نیویورك در همانروزها پخش كرد كه در آن سپرده‌گذاران یك بانك آمریكایی برای دریافت سپرده‌هایشان پشت در بسته یك بانك صف بسته بوند. این تصاویر چقدر صحت دارد و چگونه قابل تفسیر است؟

دکتر صالحی: این بندرت اتفاق افتاده است و دخلی به سپرده های معمولی ندارد چون چنین سپرده هایی توسط دولت بیمه هستند.

الف – آیا در جامعه آمریكا واقعا كارتن خواب –به معنی مصطلح در ایران- وجود دارد؟ كارتن خواب و فقیر در جامعه آمریكا با آنچه ما در ایران فقیر و كارتن خواب می‌شناسیم چه تفاوتی دارد؟ یاداوری می كنم در ایران كارتن خوابها افراد رانده شده ای هستند كه سرپناه و غذا ندارند و در پاركها یا معابر می خوابند و ممكن است در فصل زمستان از سرما یخ بزنند.

دکتر صالحی: بله. در جامعه آمریكا كارتن خواب وجود دارد و بنظر من مسئله بی شباهت به آنچه در ایران كارتن خوابی ‌شناخته می شود نیست. من متاسفانه در این مورد اطلاع تخصصی ندارم.

الف – این كه فدرال رزرو مرتب دلار چاپ و به بازار تزریق می‌كند، روزی به تسلط دلار در بازارهای جهانی خاتمه نخواهد داد؟ اصولا حجم پول در آمریكا با چه ساز و كاری كنترل می‌شود و ضابطه چاپ و توزیع دلار در بازارهای جهانی با سایر ارزها چه تفاوتی دارد؟

دکتر صالحی: نه. تا وقتی این اعتماد وجود داشته باشد که در صورت لزوم فدرال رزرو می تواند دلار های اضافی را جمع کند، چاپ دلار و تزریق آن به بازار، مسئله مهمی نیست.

این مصاحبه در تاریخ شنبه ۲۶ ارديبهشت ۱۳۸۸ انجام گرفته است

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

آخرین مطالب